Điện Hòn Chén
Vị trí: Điện Hòn Chén tọa lạc trên núi Ngọc Trản, thuộc làng Ngọc Hồ, xã Hương Hồ, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên - Huế.
Đặc điểm: Ðiện Hòn Chén là nơi
ngày xưa người Chàm thờ nữ thần Pô Nagar, sau đó người Việt theo Thiên
Tiên Thánh Giáo tiếp tục thờ bà dưới xưng Thánh Mẫu Thiên Y A Na.
Từ năm 1954, Liễu Hạnh Công Chúa, tức là Vân Hương Thánh Mẫu cũng được
đưa vào thờ ở đây. Ngoài ra, tại điện Hòn Chén, người ta còn thờ Phật,
thờ Thánh Quan Công và hơn 100 vị thần thánh khác thuộc vào hàng đồ đệ
của các thánh thần nói trên. Vua Ðồng Khánh cũng là một trong những đồ
đệ ấy. Điện Hòn Chén được vua Minh Mạng cho tu sửa và mở rộng vào tháng
3/1832. Sau đó hai năm, đền lại được trùng tu.
Từ năm 1883 đến năm 1885, vì gặp một giai đoạn éo le của lịch sử triều
Nguyễn, vua Ðồng Khánh chờ đợi mãi vẫn chưa được lên nối ngôi cha nuôi
là vua Tự Ðức. Ông nhờ mẹ là bà Kiên Thái Vương lên đền Ngọc Trản cầu
đảo và hỏi Thánh Mẫu Thiên Y A Na xem mình có làm vua được không. Mẫu
cho biết ông sẽ toại nguyện.
Bởi vậy, sau khi tức vị, năm 1886, vua Ðồng Khánh liền cho xây lại đền
này một cách khang trang, làm thêm nhiều đồ tự khí để thờ, và đổi tên
ngôi đền là Huệ Nam Ðiện để tỏ lòng biết ơn Thánh Mẫu. Huệ Nam nghĩa là
ban ân huệ cho nước Nam, vua Nam. Có một điều kỳ lạ, chính vua Ðồng
Khánh đưa cuộc lễ hằng năm tại đây vào hàng quốc lễ và tự nhận mình là
đồ đệ của Thánh Mẫu, mặc dù nhà vua chỉ gọi thánh mẫu bằng "Chị". Theo
nguyên tắc xưa, ông vua nào cũng đứng trên các thánh thần trong cả
nước, nhưng ở đây vua Ðồng Khánh lại hạ mình xuống làm "em" của Mẫu.
Hiện nay trong đền vẫn còn thờ vài bức tranh ảnh của chính nhà vua.
Ngày nay, điện Hòn Chén được nhiều người biết đến không phải vì đó là
một di tích tôn giáo cho bằng đó là một di tích kiến trúc phong cảnh.
Công trình kiến trúc tôn giáo ấy đã được người xưa lồng vào trong một
cảnh thơ mộng hữu tình của núi sông xứ Huế.
Có một dãy núi thấp ăn từ chân Trường Sơn chạy về phía đồng bằng của
Huế, bị một đoạn của sông Hương chặn đầu tả ngạn. Cả dãy núi như bị dồn
ép nguồn sinh lực ở đây, tạo thành một ngọn núi có vẻ biệt lập, cây cối
mọc xanh um, đứng cheo leo bên bờ vực thẳm, đó là chỗ sâu nhất của sông
Hương. Người xưa đã chọn hòn núi Ngọc Trản ấy để dựng đền thờ.
 Điện Hòn Chén nhìn từ sông Hương
Trên đỉnh núi có một chỗ đất trũng xuống, đường kính vài mét, chung
quanh có vòng đá dựng như bờ giếng, hễ gặp mưa thì nước đọng lại trông
như cái chén đựng nước trong. Cho nên từ xa xưa, hòn núi được đặt tên
Ngọc Trản (núi Chén Ngọc) và dân gian gọi là Hòn Chén.
Trong một tờ thần sắc ban cho đền năm 1886, vua Ðồng Khánh đã ví toàn
cảnh thiên nhiên ở đó như hình thế một con sư tử đang nằm thò đầu xuống
sông uống nước.
Khoảng 10 công trình kiến trúc xinh xắn của ngôi đền đều nằm ở lưng
chừng sườn đông nam thoai thoải của ngọn núi, ẩn mình dưới bóng dâm của
một khóm rừng cổ thụ tán lá xum xuê. Những hệ thống bậc cấp chạy từ đền
cao xuống tận bến nước trong xanh. Mặt sông phẳng lặng như gương, được
dùng cho toàn cảnh thiên nhiên và kiến trúc nghiêng mình soi bóng. Dù
thuyền cập bến, đứng nhìn lên, khách dễ tưởng mình đang lạc vào chốn
thần tiên.
Mặt bằng kiến trúc của toàn bộ ngôi đền không rộng, gồm điện thờ chính
là Minh Kính Ðài nằm ở giữa, mặt hướng ra sông; bên phải là Nhà Quan
Cư, Trinh Cát Viện, Chùa Thánh; bên trái là Dinh Ngũ Vị Thánh Bà; bàn
thờ Các Quan, động thờ ông Hạ Ban (tức ông Hổ - con cọp), Am Ngoại
Cảnh. Dưới bờ sông, cuối đường bên trái là Am Thủy Phủ. Trên mặt bằng
kiến trúc ấy, còn có một số bệ thờ và am nhỏ khác nằm rải rác đó đây,
như Am Cô Ngọc Lan, Am Trung Thiên...
Nhưng đáng để ý nhất trong tất cả vẫn là Minh Kính Ðài. Xây dựng năm
1886 dưới thời vua Ðồng Khánh với mặt bằng 15mx17m, nó được chia làm 3
cung (theo thứ tự từ cao xuống thấp và từ sau đến trước căn cứ vào chức
năng thờ phụng).
Minh Kính Cao Ðài Ðệ Nhất Cung, còn gọi là Thượng Cung hay Thượng Ðiện,
chia làm 2 tầng. Tầng trên thờ Thánh Mẫu Thiên Y A Na, Thánh mẫu Vân
Hương, ảnh vua Ðồng Khánh và một số thần thánh cao cấp khác trong tôn
giáo; tầng dưới dùng làm chỗ tiếp khách và nơi ở của người thủ từ...
Minh Kính Trung Ðài Ðệ Nhị Cung, còn gọi là Cung Hội Ðồng, giữa xây bệ
thờ cao và lớn, cung này thờ hàng chục tượng thần thánh khác nhau, có
cả tượng Phật nữa, và dùng làm nơi thiết trí các đồ thờ dùng để rước
sắc trong những dịp lễ lớn: Võng Cung Nghinh Mẫu, Phụng Liễn, Long
Ðình.
Minh Kính Tiểu Ðài Ðệ Tam Cung, còn gọi là Tiền Ðiện - nơi có xây một
hương án lớn, hai bên đặt trống chuông, là chỗ cử hành tế lễ. Nơi đứng
cúng lạy của khách hành hương còn được nới rộng thêm bằng một mái hiên
và cái sân ở mặt trước tòa nhà.
Trên bờ nóc quyết của Minh Kính đài cũng như các công trình kiến trúc
khác ở chung quanh, hình ảnh con phụng được dùng nhiều để trang trí, vì
con phụng tượng trưng cho đàn bà, ở đây là các nữ thần. Nó cũng được
dùng để trang trí rất nhiều trên các đồ tự khí.
Phần lớn các đồ thờ quý báu ở Minh Kính Ðài đều ghi rõ là làm ra dưới
thời vua Ðồng Khánh. Nhìn chung thì thấy trang hoàng rất bề bộn, nhưng
có nhiều thứ lạ mắt đối với người xem.
Ðứng ở các hệ thống bậc cấp dẫn xuống bến để nhìn ra viễn cảnh trước
mặt, người ta thưởng thức được một bức tranh sơn thủy vẽ bằng gam màu
xanh với các độ đậm nhạt khác nhau của dòng sông, làng mạc, núi non,
hàng hàng lớp lớp trải rộng vươn dài. Gần nhất bên phải là hòn núi Kim
Phụng uy nghi đồ sộ. Ngay bên trái đền, vách đá cheo leo trên bờ dốc
thẳm, cùng với tượng cọp trừng mắt đứng nhìn dưới vòm động thâm u,
dường như được dùng làm mối nguy hiểm đe dọa thường xuyên đối với những
người yếu bóng vía và làm tăng thêm vẻ linh thiêng thần bí của các thần
thánh đối với "con tôi đệ tử" của Thiên Tiên Thánh Giáo.
Có một điều thú vị nữa đối với du khách, nhất là các nhà nghiên cứu dân
tộc học, là trong khi ở Hổ Quyền bên kia sông Hương, con cọp phải đưa
ra đấu trường để bị tiêu diệt, thì ở điện Hòn Chén bên này sông, con
cọp lại được thờ cúng kính cẩn như một vị thần linh.
Ðiện Hòn Chén thật xứng đáng được liệt vào hàng danh lam thắng cảnh số một của cố đô
Duy Hoà (Theo Suu Tam) |
Đăng nhập
Đăng ký
Liên hệ
