Tư vấn du lịch Huế: Hotline: 0914.242.096 Mr Hòa

Người hát tuồng cuối cùng trong cung đình Huế

( Thứ ba 14/09/2010 | Lượt xem: 7335 )

Du Lịch Huế - Ở tuổi đời 100 và có đến 92 năm theo nghề hát tuồng (hát bội), cụ La Cháu (ngụ tại đường Đặng Huy Trứ, phường Trường An, thành phố Huế) có lẽ là người giữ kỷ lục Việt Nam về "thâm niên" hoạt động trên sân khấu tuồng.

Được người dân Huế gọi là "báu vật sống về tuồng cung đình", cụ cũng là một trong những người duy nhất nay còn sống trong đội ngũ diễn viên tuồng chuyên biểu diễn cho các vị vua chúa ngày xưa.

Tám tuổi đã được vời vào cung

Cụ Cháu cho biết mình sinh ra trong một gia đình có "nòi" nghệ thuật, cha cụ vốn là một nghệ sĩ hát chèo. Thừa hưởng máu nghệ sĩ từ cha, cụ Cháu sớm bộc lộ năng khiếu hát tuồng. "Những lúc đi chăn trâu ngoài đồng, tôi hát theo trí nhớ của mình, nhớ gì thì hát đó, hát mãi không thôi miệng", cụ Cháu kể lại. Ngày đó hát tuồng rất được ưa chuộng, khắp nơi người người tập hát tuồng, múa tuồng từ sân đình của làng cho đến trong cung vua.

Tiếng đồn về cậu bé chăn trâu mê hát tuồng đến tai người trong hoàng cung. Bà Từ Cung (mẹ cựu vua Bảo Đại và cũng là cô ruột của cụ Cháu) vời cậu bé chăn trâu vào đội biểu diễn tuồng trong cung khi cậu bé chưa đầy 8 tuổi. "Tôi được nhiều thầy chỉ dạy như thầy Đội Em, thầy Quảng Phước... Hằng ngày phải tập luyện diễn tất cả các vai diễn, đóng vai từ người già, người ác cho đến vai trẻ trung, hiền lành. Chỉ vài năm, tôi đã trở thành một "ngôi sao" trong dàn viễn viên tuồng phục vụ hoàng cung ngày đó. Vua, hoàng hậu và quan trong triều rất thích nghe tôi hát tuồng, lúc nào hát xong đều thưởng hậu hĩnh, mỗi ngày hát đến hai ba lần tuỳ theo yêu cầu của người trong cung", cụ Cháu nhớ lại.

Gần 20 năm làm nghệ sĩ tuồng trong hoàng cung, cụ La Cháu từng theo chân cua đi biểu diễn nhiều nơi trên cả nước, nhiều lần xuất ngoại sang các nước Lào, Campuchia, Pháp, Anh, Nam Phi... "Ở nhiều nơi, có những người rất thích nghe tuồng Việt Nam. Thế nên thông thường khi đi đâu các vua triều Nguyễn cũng thường vời các nghệ sĩ tuồng đi theo, vừa là để giải trí cho các thành viên trong đoàn, vừa để biểu diễn cho người nước ngoài biết về bản sắc văn hóa dân tộc", cụ Cháu cho biết.

Cách mạng Tháng Tám thành công, chế độ quân chủ sụp đổ, cụ Cháu không nỡ nhìn cảnh đoàn tuồng tan rã nên đã tập hợp các thành viên trong đoàn đi biểu diễn khắp nơi. Cụ Cháu cho hay chính nhờ việc lập đoàn hát rong đó mà hát tuồng còn được gìn giữ đến hôm nay. "Nếu không được liên tục biểu diễn liên tục, ngay cả diễn viên giỏi cũng khó mà giữ giọng", cụ Cháu cho biết. Sau này, khi Nhà nước có chủ trương khôi phục nghệ thuật hát tuồng cung đình, thành lập đội tuồng cung đình (nay thuộc Nhà hát nghệ thuật truyền thống cung đình Huế) cụ Cháu lại nhiệt tình chỉ dạy, nhiều thế hệ học trò của cụ bây giờ là đạo diễn, diễn viên tuồng cung đình trong nhà hát.

Khổ công tập luyện

 Theo cụ Cháu, không phải ai cũng có thể hát tuồng. Nghệ sĩ tuồng phải là những người có chất giọng tốt, sức khoẻ dẻo dai. "Khác với chèo, ca Huế, diễn viên tuồng phải kết hợp giữa múa và hát một cách nhuần nhuyễn, không giống như hát đơn thuần chỉ đòi hỏi chất giọng là đủ", cụ Cháu giải thích.

Để hát tuồng hay, diễn viên cần có chất giọng mạnh mẽ mới thể hiện được sự trầm bổng trong diễn xuất, do đó luyện giọng là điều kiện cần cho tất cả những người theo nghiệp ca tuồng: "Nếu giọng chưa lớn, cần phải tập luyện để giọng vỡ toác ra bằng cách cúi đầu vào chum rồi hét hết sức cho đến khi mệt nhừ, khản giọng mới thôi", cụ Cháu kể.

Cụ La Cháu kể lại thời gian khi mới học nghề: “Hồi đó không có phòng thu, micro, loa thùng như bây giờ mà diễn viên phải hát miệng nên giọng phải lớn, dõng dạc để người xem nghe rõ. Mỗi ngày diễn viên tuồng phải luyện giọng liên tục, tập hát các làn điệu dân ca nhằm rèn cho giọng "mềm" bởi một diễn viên phải thường xuyên thay đổi giọng theo kịch bản, chưa kể diễn viên đóng nhiều vai khác nhau cùng một kịch bản (thường gọi "vai kép"). Phải luyện làm sao để hát được mọi chất giọng cả nam lẫn nữ, giọng người già lẫn người trẻ, hoá thân y hệt như nhân vật ngoài đời", lời bộc bạch của cụ La Cháu sau một đời gắn bó nghiệp tuồng ca.

Không chỉ khổ cực khi luyện giọng, người nghệ sĩ hát tuồng còn phải rèn luyện vũ điệu "cũng kỳ công không kém những vũ điệu của các cháu khiêu vũ bây giờ" như lời cụ La Cháu. "Hát tuồng yêu cầu người diễn kết hợp nhiều yếu tố: vừa hát vừa múa, ít các phương tiện hỗ trợ diễn xuất như trong ca nhạc, hát chèo... nên khả năng sáng tạo của người diễn giữ vai trò rất quan trọng. Việc kết hợp nhiều hành động cùng lúc đòi hỏi diễn viên luôn phải tập trung cao độ, hài hoà giữa vũ đạo và lời ca", cụ giải thích.

Tuồng cổ có đến hàng trăm vai diễn và cụ La Cháu đã phải mất hàng năm trời luyện tập để nhập vai. Khó nhất là vai diễn “kép độc” (vai độc ác, nham hiểm) bởi người diễn không chỉ phải thường xuyên thay đổi chất giọng mà mọi cử chỉ đến nét mặt cần phải nói lên được cảm xúc. "Để luyện gương mặt lạnh ngắt không giọt máu, có khi phải mất đến hàng tháng trời cau có trước tấm gương soi", cụ Cháu nhớ lại.

Mai một nghệ thuật hát tuồng

Thời hiện đại, nghệ sĩ La Cháu tiếp tục giữ vai trò cầu nối đưa nghệ thuật tuồng Việt Nam đến với bạn bè quốc tế, ông từng sang Thụy Điển, Đan Mạch biểu diễn trong những chương trình giao lưu văn hoá cấp nhà nước.

Ở tuổi "gần đất xa trời” nhưng cụ Cháu vẫn khoẻ mạnh, giữ được vẻ minh mẫn lạ thường so với tuổi. Bí quyết sống lâu, sống khỏe theo cụ là nhờ tuyệt đối kiêng rượu, thuốc lá. "Diễn viên hát tuồng không được hút thuốc, uống rượu để giữ cho giọng thanh thoát", cụ La Cháu nói.

Hơn 90 năm theo nghề hát tuồng, Nghệ sĩ ưu tú La Cháu hiện trăn trở với nỗi lo lắng nghệ thuật hát tuồng dần mai một vì giới trẻ hiện nay quá thờ ơ với tuồng truyền thống dân tộc. Cụ cho biết nghệ thuật tuồng thâm thuý và sâu sắc trong việc dạy người, bậc vua chúa, quan tước ngày xưa đều lấy tuồng làm thú tiêu khiển vừa có tính giáo dục, rèn người. Cụ Cháu đông con nhưng chỉ có nghệ nhân La Nguyên, đạo diễn La Hùng còn theo nghiệp cha ông. "Nhà tôi thế còn may mắn, nhiều cụ trong đoàn tuồng với tôi sau khi qua đời con cháu không ai biết hát tuồng là gì", cụ nói.

Lục tìm từ chiếc tủ bên giường cụ Cháu đưa khách xem những cuốn sách đã nhàu nát, cụ cho biết: "Tui đã nhờ con cái chép lại những câu hát, cốt truyện, điển tích... của hát bội để lỡ sau này khi nghệ thuật tuồng mai một, lớp trẻ còn có cái để mà học hỏi, phục hồi nghệ thuật dân gian".

Với những đóng góp của mình cho nghệ thuật tuồng, cụ La Cháu đã được phong tặng danh hiệu Ngệ sĩ ưu tú vào năm 1997.

Tuồng (hát bội) là một loại hình nghệ thuật sân khấu độc đáo có từ thời nhà Trần. Từ thế kỉ XVIII, tuồng bước vào thời kì phát triển mạnh và ngày càng hoàn thiện dần. Đặc biệt, dưới thời vua Tự Đức, Thành Thái... nghệ thuật hát tuồng đã được nâng lên thành một bộ môn nghệ thuật hoàn thiện, trở thành "quốc kịch" của đất nước thời đó. Tuồng Huế được biểu diễn trong các nhà hát Duyệt Thị Đường, Tĩnh Quang Viện, Thông Minh Đường, Khiêm Minh Đường... Một kịch bản tuồng Huế thường có khoảng 20 diễn viên tham gia diễn xuất.




















Nguồn: Báo Đời sống & P

ve may bay hue
ve may bay hue Tour du lịch Huế trong ngày giá chỉ 250,000 VNĐ Tour Hue di Bach Ma

Hoàng Gia Hotel

Hoàng Gia Hotel tọa lạc ngay trung tâm thành phố Huế, nằm trên đại lộ Hùng Vương

Hoàng Gia Hotel tọa lạc ngay trung tâm thành phố Huế, nằm trên đại lộ Hùng Vương

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế. Tọa lạc ngay trung tâm thành phố với sân vườn thoáng mát

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế. Tọa lạc ngay trung tâm thành phố với sân vườn thoáng mát