Tư vấn du lịch Huế: Hotline: 0914.242.096 Mr Hòa

Dòng sông ai đã đặt tên - sự ứng xử vẹn toàn trong sáng tác

( Chủ nhật 02/01/2011 | Lượt xem: 5929 )

Du Lịch Huế - Trong sáng tác nghệ thuật nói chung và âm nhạc nói riêng, đôi khi có những đòi hỏi, yêu cầu từ bên ngoài chủ ý của tác giả, làm cho tác giả phải thay đổi cấu tứ hoặc lời ca, dẫn đến sự toàn vẹn, hoặc hoàn hảo hơn đối với tác phẩm của mình. Ca khúc Dòng sông ai đã đặt tên của nhạc sĩ Trần Hữu Pháp là một trong những trường hợp như vậy.

Nhạc sĩ Trần Hữu Pháp
Nhạc sĩ Trần Hữu Pháp
Sông Hương là một trong những vẻ đẹp tuyệt tác của xứ Huế mộng mơ. Từ xa xưa, dòng Hương Giang xanh biếc đã đi vào thi ca với nhiều vẻ đẹp đầy ấn tượng. Hương Giang trong thơ của đại thi hào Nguyễn Du đẹp như một vầng trăng ẩn chứa những nỗi buồn của cả xưa và nay: “Hương Giang nhất phiến nguyệt, kim cổ hứa đa sầu”; hay đẹp như một biểu tượng của sự kiên trung, bất khuất trong thơ của Chu Thần Cao Bá Quát: “Hương Giang như kiếm lập thanh thiên”, nghĩa là sông Hương đẹp như một thanh kiếm dựng giữa trời xanh vậy! Trong con mắt và cảm xúc của nhiều văn nghệ sĩ, tao nhân mặc khách, Hương Giang còn được ví với rất nhiều hình ảnh tươi đẹp khác lạ. Một trong những vẻ đẹp ấy là vẻ đẹp của “Dòng sông ai đã đặt tên” (DSAĐĐT), một sáng tác của nhạc sĩ Trần Hữu Pháp (THP).

DSAĐĐT được viết nên bởi một tâm hồn đa cảm với tình yêu sâu sắc, đầy yêu thương, trân quý. Tâm hồn ấy, tình yêu ấy như bật ra từ trái tim tác giả ngay từ câu hát đầu tiên: “Dòng sông ai đã đặt tên, để người đi nhớ Huế không quên, xa con sông mang bao nỗi nhớ, người ở lại, tháng năm đợi chờ”... Lời ca tràn đầy yêu thương ấy được hòa quyện trong một giai điệu mang hơi hướng âm hưởng dân ca Huế, phảng phất âm điệu Nam ai, Nam bình, tạo cho câu hát một ấn tượng đặc biệt về nỗi nhớ thương da diết. Đây là một thế mạnh trong sáng tác của nhạc sĩ THP, bởi trong hầu hết các sáng tác ca khúc của ông đều thấm đẫm hoặc chí ít thì cũng phảng phất âm hưởng dân ca, nhất là dân ca miền Trung. Có thể thấy âm hưởng dân ca Huế trong DSAĐĐT của nhạc sĩ THP còn được thể hiện rất hay ở cách xử lý tiết tấu với nhiều đảo phách đan xen với nghịch phách liên tục, tạo cho giai điệu một sự bồng bềnh như con thuyền đang chao nhẹ theo nhịp chèo trên sông nước Hương Giang vậy.    
 
Cái hay của DSAĐĐT không chỉ thể hiện ở tài khai thác và phát triển chất liệu âm nhạc dân ca Huế, mà còn hay ở cả phần ca từ được viết rất chau chuốt, kỹ đến từng câu chữ và ý nghĩa lại rất sâu sắc. Nếu như từ sự kiện vua Duy Tân đóng giả người đi câu để gặp gỡ Thái Phiên, Trần Cao Vân bàn chuyện kháng Pháp, nhà thơ Ưng Bình Thúc Giạ Thị đã phát triển câu hò mái nhì Huế để viết thành câu thơ với 8 chữ “ai”: “Trước bến Văn Lâu, ai ngồi ai câu, ai sầu ai thảm, ai thương ai cảm, ai đợi ai trông”, thì đến nhạc sĩ THP, ông đã phát triển đến tận cùng để cả bài có đến 17 chữ “ai”, mà trong đó phần điệp khúc (phát triển ý thơ của Ưng Bình Thúc Giạ Thị) đã có đến 13 chữ “ai”: “Mùa thu trăng lên, trên bến Phu Văn Lâu, xưa ai ngồi ai câu, ai sầu mà ai thảm, ai thương ai cảm, ai nhớ ai trông, để người đi nhớ, nhớ mãi một dòng sông; Dòng sông hôm nay, in bóng sao bay, cho ai về mê say, câu hò còn vang vọng, ai mơ ai mộng, ai đợi ai chờ, để dòng sông hát, hát mãi một nguồn thơ...”     
            
Trong sáng tác nghệ thuật nói chung và âm nhạc nói riêng, đôi khi có những đòi hỏi, yêu cầu từ bên ngoài chủ ý của tác giả, làm cho tác giả phải thay đổi cấu tứ hoặc lời ca, dẫn đến sự toàn vẹn, hoặc hoàn hảo hơn đối với tác phẩm của mình. Ca khúc DSAĐĐT của nhạc sĩ THP là một trong những trường hợp như vậy. Khi mới viết xong, nhạc sĩ THP gửi bài cho Đài Tiếng nói Việt Nam (TNVN) để thu âm, ban biên tập (BBT) âm nhạc đã yêu cầu ông viết thêm lời để thể hiện rõ hơn sự đổi thay của cuộc sống bên dòng Hương khi Huế đã được giải phóng. Chính yêu cầu này của BBT Đài TNVN đã dẫn nhạc sĩ THP đến viết lời hai cho đoạn điệp khúc “Dòng sông hôm nay in bóng sao bay, cho ai về mê say...”. Đó thật là một cơ duyên, bởi lời hai đó gắn với ý tứ của lời một trở thành một sự đổi thay lịch sử vô cùng sâu sắc. Hoặc như lúc đầu nhạc sĩ THP viết là “Dòng sông ai đã đặt tên, để người đi nhớ mãi không quên”... Nhưng nhà thơ Tố Hữu khi lần đầu tiên nghe bài hát này đã rất thích, tuy nhiên ông góp ý với nhạc sĩ THP: Sao không viết là “Để người đi nhớ Huế không quên”? Nhạc sĩ THP thấy ý đó thật hay, chỉ sửa một từ thôi, nhưng ý nghĩa đa chiều hơn và cũng thực tế hơn, nên ông đã sửa từ “Mãi” thành từ “Huế”. Các bản in sau này có câu hát “Để người đi nhớ Huế không quên”.   

Tên bài hát DSAĐĐT cũng từng gây nhiều tranh cãi trong các cuộc bàn luận của những người yêu văn học nghệ thuật. Có người cho rằng, nhạc sĩ THP đã khéo đảo ý bài bút ký nổi tiếng của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường là “Ai đã đặt tên cho dòng sông” thành “Dòng sông ai đã đặt tên”!? Thực ra, không phải như vậy. Ca khúc DSAĐĐT đã được nhạc sĩ THP ấp ủ viết từ trước ngày giải phóng (1975) để tặng người vợ thân yêu của ông (một nữ sinh Đồng Khánh, quê ở làng Nguyệt Biều, cũng là một làng quê đẹp nổi tiếng nằm bên bờ sông Hương). Mặc dù đến năm 1981-1982 ca khúc DSAĐĐT mới chính thức được phát trên đài Tiếng nói Việt Nam với giọng hát của NSND Thu Hiền, nhưng như thế nó cũng đã được công bố trước bút ký “Ai đã đặt tên cho dòng sông” của Hoàng Phủ Ngọc Tường ít nhất là 2 năm!    

Nhạc sĩ THP quê ở Bình Định nhưng lấy vợ Huế và đã ở lại sống cùng Huế thơ, như ông từng viết vui rằng: “Nhà tôi ở số 15, trên đường Nguyễn Huệ tiếng tăm lẫy lừng, quê tôi Bình Định anh hùng, vì yêu thương vợ nên ở cùng Huế thơ”! Những người yêu âm nhạc đều biết, trước ca khúc DSAĐĐT, nhạc sĩ Trần Hữu Pháp đã có nhiều ca khúc nổi tiếng, như “Tiếng hát gửi sông Hương”, “Em bé Bảo Ninh” – Phổ thơ của Nguyễn Văn Dinh, “Đội du kích thiếu nhi thành Huế”... và sau DSAĐĐT ông cũng có không ít bài hay viết về Huế như “Ai về núi Ngự, sông Hương”, “Quê hương trong tiếng đàn tranh”, “Bài ca từ Huế yêu thương”, “Dòng sông kể chuyện”, “Bóng dáng quê hương”... Nhưng có thể nói, ca khúc DSAĐĐT là tác phẩm đã làm nên một mốc son trong sự nghiệp sáng tác âm nhạc của nhạc sĩ THP. DSAĐĐT đã đạt giải thưởng lớn của Hội Nhạc sĩ Việt Nam, nhưng có lẽ không có giải thưởng nào có thể so sánh với tấm lòng yêu mến của người dân Huế dành cho nhạc sĩ THP khi coi ông thực sự như một người con của quê hương Thừa Thiên Huế.

Nguồn: TTH

Xem thêm chủ đề: nguoi hue, con nguoi hue,
ve may bay hue
ve may bay hue Tour du lịch Huế trong ngày giá chỉ 250,000 VNĐ Tour Hue di Bach Ma

Hoàng Gia Hotel

Hoàng Gia Hotel tọa lạc ngay trung tâm thành phố Huế, nằm trên đại lộ Hùng Vương

Hoàng Gia Hotel tọa lạc ngay trung tâm thành phố Huế, nằm trên đại lộ Hùng Vương

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế. Tọa lạc ngay trung tâm thành phố với sân vườn thoáng mát

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế. Tọa lạc ngay trung tâm thành phố với sân vườn thoáng mát