Tư vấn du lịch Huế: Hotline: 0914.242.096 Mr Hòa

Ký ức về "Ngự Thiện - Dạ Yến Cung Đình" của một vị hoàng tôn nhà Nguyễn

( Thứ tư 07/09/2011 | Lượt xem: 6060 )

Du Lịch Huế - Trong cái nắng tháng 8 oi bức, khó chịu, những con đường ở Huế dường như thưa thớt người qua lại hơn. Chúng tôi tìm về căn phòng nhỏ của Mệ Hiền nằm lọt thỏm sau khu di tích An Lăng.

Có một người không chỉ dành trọn cả cuộc đời hương khói cho ba vị Vua: Dục Đức, Thành Thái và Duy Tân; mà còn dành thời gian đến các nhà hàng, khách sạn ở TP Huế để giới thiệu các nghi lễ của triều đình về các món ăn của Vua chúa, các nghi lễ cơm Vua cho du khách trong và ngoài nước.

Đó là Mệ Nguyễn Phước Bảo Hiền - cháu nội của Vua Thành Thái (theo cách gọi xưa, người trong hoàng tộc được gọi là "Mệ"). Năm nay Mệ đã 85 tuổi, ở một mình tại căn phòng nhỏ trong di tích An Lăng, phường An Cựu, TP Huế.


Y phục trang nghiêm trước khi dự nghi lễ "Ngự Thiện - Dạ Yến Cung Đình"

Trong cái nắng tháng 8 oi bức, khó chịu, những con đường ở Huế dường như thưa thớt người qua lại hơn. Chúng tôi tìm về căn phòng nhỏ của Mệ Hiền nằm lọt thỏm sau khu di tích An Lăng. Anh quản lý di tích dẫn chúng tôi đến gặp Mệ Hiền, trong căn phòng rộng khoảng chừng 40m2, nhưng sách vở, trang phục vua chúa chiếm gần hết. Từ khi tỉnh Thừa Thiên - Huế trùng tu lại di tích, các con của Mệ đã khôn lớn, lập gia đình thì Mệ xuống ở đây để thuận tiện cho việc hương khói. Tuổi Mệ đã cao, bệnh già luôn khiến cho Mệ đau nhức nhiều đêm không ngủ được, đi lại với sự trợ giúp bằng xe lăn nhưng trí nhớ vẫn còn minh mẫn. Nghe giọng lạ, Mệ chậm rãi nói: "Ai đó? Con ở mô đến rứa?". Qua sự giới thiệu của tôi, Mệ vui vẻ tiếp chuyện: "Tui nằm viện cả năm nên ít tiếp chuyện được với mọi người; chừ (giờ) mọi năm các nhà báo, đài truyền hình đến quay phim chụp ảnh, viết bài nhiều lắm".


Mệ Nguyễn Phước Bảo Hiền kể lại những câu chuyện về cung đình nhà Nguyễn

Mệ vui vẻ nói: "Con muốn tìm hiểu về văn hóa ẩm thực triều đình nhà Nguyễn à? Mệ mà kể thì mấy ngày cũng không hết con ơi, con phải chịu khó lắng nghe, chịu khó cầm bút ghi vô sổ. Thời Vua chúa trên bàn ăn bao giờ cũng phải có đến 108 món ăn, toàn là những món sơn hào hải vị được các địa phương cúng nạp cho nhà Vua, nhưng bây giờ thì chỉ có 9 món tượng trưng mà thôi".

Để những giá trị văn hóa ẩm thực của cố đô Huế đặc biệt là tinh hoa ẩm thực cung đình Huế mãi thăng hoa theo thời gian, các Cty như: Cty du lịch Hương Giang; Cty du lịch Cố Đô; Cty khách sạn du lịch Công đoàn Sông Hương… đã kết hợp với Mệ Nguyễn Phước Bảo Hiền, giới thiệu về ẩm thực cung đình Huế "Ngự Thiện - Dạ Yến Cung Đình" là sản phẩm du lịch thể hiện được sự kết tinh của văn hóa cung đình triều Nguyễn và văn hóa cung đình suốt chiều dài lịch sử hơn 4000 năm văn hiến Việt Nam.

Mệ Hiền nhớ lại, cánh đây 6-7 năm: "Lúc đó tui còn khỏe đi lại bình thường, các anh giám đốc khách sạn cứ đến mời tui đi giới thiệu, tổ chức nghi lễ cung đình cho quan khách, đặc biệt là khách nước ngoài để họ hiểu về văn hóa ẩm thực triều Nguyễn. Tui còn sức khỏe bao nhiêu tui sẽ truyền lại cho con cháu, đó cũng là mục đích tôn vinh các giá trị văn hóa ẩm thực và nhã nhạc cung đình đặc trưng riêng biệt mà chỉ Huế mới có". Trong vai một hướng dẫn viên du lịch, Mệ yêu cầu: "Khách tham gia chương trình khi đã khoác lên mình các trang phục cung đình xưa phải nghiêm túc trong từng động tác nhỏ nhất, phải mặc trang phục từ đầu đến cuối buổi". Đó là tiêu chí quan trọng nhất đối với khách tham gia chương trình dự bữa yến tiệc, Mệ say sưa kể tiếp: "Thông thường dự bữa tiệc cung đình có khoảng 40 - 50 người. Trước khi tiến vào sân khấu của chương trình, toàn bộ khách tham gia được  tập trung trong phòng chờ.

Hai du khách có thần thái uy nghi, sang trọng gồm 1 nam, 1 nữ sẽ được mời làm Vua và Hoàng hậu. Du khách nam sẽ được mặc áo ngự bào, đội long mão, mang giày cửu, … làm Hoàng đế. Du khách nữ mặc áo mão, hài cườm, trâm cài, lược giắt làm Hoàng hậu. Những du khách còn lại sẽ được mang áo rộng có chữ "vạn" hay chữ "thọ" đóng vai các ông hoàng bà chúa trong cung cấm, các vương tôn công tử hay sứ thần các nước".

Khi các du khách đã chuẩn bị xong, đoàn nhạc công cung đình sẽ trỗi nhạc. Mệ Hiền trong vai dẫn chương trình bắt đầu trong hình ảnh đoàn tùy tùng hộ giá với cân đai áo mão, lọng che, cờ quạt rước Vua, Hoàng hậu cùng Hoàng thân Quốc thích… tiến bước chậm rãi vào sân khấu. Đoàn ngự đạo sẽ có lễ bộ, quan văn, quan võ, 2 ngự lâm quân (mang cờ quạt), 2 cung nữ (mang quạt lông) và bát âm (mang trống kèn). Khi đoàn ngự đạo đến phòng tiệc, đạo diễn và cũng là người chuyên đóng vai quan lễ bộ sẽ xướng "Cung thỉnh hoàng đế ngự tọa" và mời "chư quý vị an tọa".

Các chương trình giới thiệu nghi lễ ẩm thực của triều đình ở các nhà hàng, khách sạn ở Huế đều do Mệ Hiền sắp xếp lên chương trình. Khi còn khỏe, Mệ tận tình hướng dẫn làm sao cho khách thưởng thức những món sơn hào hải vị quý hiếm, đồng thời sống lại giây phút thật Vua chúa ngày xưa.

Mệ liệt kê các món mà Vua chúa ngày xưa thường dùng: "Các món ăn đặc trưng của Hoàng cung xưa như Phượng hoàng khai vị, xúp cua nấm, hạt sen, long vân khai vị, bánh lá chả nem, mực tuyết hoa cắm phượng, cá hấp nấm cuốn chua ngọt, cơm gói lá sen… do các đầu bếp được tuyển chọn khắp cả nước chế biến". Mệ Hiền giải thích thêm: "Theo quy chuẩn, buổi dạ yến thường đi kèm đối âm và đối thực là phần nhìn và phần nghe thường là 15 bản ca và nhạc cung đình, với bản hòa tấu nổi tiếng như lưu thủy, kim tiền, xuân phong, long hổ...".

Mệ Bảo Hiền SN 1926, từ lúc sinh ra Mệ Hiền sống với các phi tần của vua Thành Thái tại An Lăng và là người từng trông coi các tế lễ của hoàng cung triều Nguyễn nên Mệ Hiền biết và học được rất nhiều điều quý báu. Mệ nhớ lại: "Lúc nhỏ, tui đi theo hầu tráp điếu cho các Mệ Ưng Lê, Bửu Thạch… trong bộ lễ của triều đình, thường xuyên được vào cung điện, cho nên tui được coi những bữa tiệc, lễ nghi của cung đình. Đặc biệt, là chứng kiến được cách ăn Tết của của triều đại nhà Nguyễn lúc bấy giờ".

Người hiểu và tỏ tường văn hóa ẩm thực của Vua chúa triều Nguyễn như Mệ Hiền giờ chỉ đếm được trên đầu ngón tay. Qua lời kể của Mệ Hiền "nhân chứng sống" tái hiện lại một bữa ngự thiện và yến tiệc cung đình của thời kỳ phong kiến Việt Nam, hy vọng đây sẽ là một sản phẩm du lịch độc đáo của cố đô Huế nói riêng, du lịch Việt Nam nói chung. Qua đó, khẳng định văn hóa cung đình Huế - văn hóa cung đình Việt Nam luôn là một bộ phận của kho tàng văn hóa dân tộc Việt Nam, mang ý nghĩa quốc hồn quốc túy của dân tộc.

Ở cái tuổi "xưa nay hiếm", sức khỏe Mệ Hiền đang ngày một yếu dần, đi lại bằng xe lăn. Nhưng trí nhớ của Mệ vẫn còn minh mẫn, giọng Mệ rung rung kể lại công việc ngày xưa Mệ thường làm nay được tái hiện trong các lễ nghi đón khách: "Tui mặc trang phục của triều thần ngày xưa, tui nói bằng hai thứ tiếng Việt và Pháp, giới thiệu những vị khách quý vinh dự trong vai các hoàng hậu, vương phi, tôn nữ và các vị khách khác trong buổi lễ cơm Vua để họ có thể thưởng thức tận hưởng được các món ăn mà ngày xưa vua chúa thường dùng".
Mỗi khi có đoàn khách quốc tế đến Huế tham quan các Cty du lịch đều đến nhờ cậy Mệ làm hướng dẫn viên giới thiệu văn hóa ẩm thực cung đình Huế. Mệ chính là kho sử "sống" lưu truyền lại cho thế hệ hôm nay một kho tàng kiến thức quý báu.

Nhấp ly trà chát, Mệ phân vân: "Mệ già Mệ cũng mất đi, Mệ lo khi mất, ai có thể thay Mệ cất công giới thiệu cho bạn bè thế giới biết đến văn hóa ẩm thực của người Việt Nam nữa hay không? Đặc biệt là đối với những người con xa xứ khi trở về quê hương họ có thể tự hào và yêu mến quê hương mình".

Anh Nguyễn Viết Phong, quản lý Cty Khách sạn Hương Giang cho biết: "Mệ Hiền là viên ngọc quý còn sót lại của dòng dõi Vua chúa, Mệ là người đã chứng kiến tận mắt các nghi lễ của Vua chúa ngày xưa. Mệ là người đã khơi dậy những giá trị văn hóa cung đình cho thế hệ hôm nay hiểu hơn".

Chiều tàn, những giọt nắng yếu dần khiến cho khung cảnh An Lăng thêm phần yên tĩnh. Nhấp chén trà Mệ mời, chúng tôi chia tay Mệ, trong lòng lưu luyến như từ những trang sách của quá khứ trở về với đời thường bề bộn hôm nay. Tôi hiểu rằng quá khứ cũng có thể làm cho hiện tại trở nên đẹp đẽ, có ý nghĩa hơn qua những câu chuyện của Mệ Hiền.

Lê Tập

Nguồn: http://

Xem thêm chủ đề: nguoi hue, con nguoi hue,
ve may bay hue
ve may bay hue Tour du lịch Huế trong ngày giá chỉ 250,000 VNĐ Tour Hue di Bach Ma

Hoàng Gia Hotel

Hoàng Gia Hotel tọa lạc ngay trung tâm thành phố Huế, nằm trên đại lộ Hùng Vương

Hoàng Gia Hotel tọa lạc ngay trung tâm thành phố Huế, nằm trên đại lộ Hùng Vương

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế. Tọa lạc ngay trung tâm thành phố với sân vườn thoáng mát

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế. Tọa lạc ngay trung tâm thành phố với sân vườn thoáng mát