Tư vấn du lịch Huế: Hotline: 0914.242.096 Mr Hòa

Người "đọc sử" dưới đáy sông Hương

( Thứ bảy 05/11/2011 | Lượt xem: 5963 )

Du Lịch Huế - Suốt 30 năm qua, với đồng lương hưu ít ỏi hằng tháng, nhà nghiên cứu Hồ Tấn Phan (Tp. Huế) vẫn dành tiền mua những cổ vật đồ gốm sứ do dân vạn chài vớt lên từ đáy sông. Và ông dành thời gian đọc chúng...

 

Cơ duyên bắt đầu từ một ngày vợ ông đi đỡ một ca sinh khó trên chiếc đò lênh đênh trên sông Hương. Sau khi mẹ tròn con vuông, chủ thuyền không biết lấy gì để trả ơn bèn tặng cho bà mấy cái hũ sành khá đẹp vớt lên từ đáy sông. Thế là từ đó ông bắt đầu để ý đến các loại lu hũ sành sứ người dân vớt lên từ các con sông.

 

30 năm đi dọc triền sông Huế

 

Ông lần mò theo các “đồ gốm dân gian” có ở các sông Huế, bởi hai lẽ: Thứ nhất, “đồ gốm dân gian” có ở các sông Huế so với các “đồ gốm quý tộc” nó có hàm lượng nội dung gắn với cộng đồng xã hội nhiều hơn. Nó gắn với số đông cộng đồng người từ khi sinh ra cho đến khi mất đi, gắn với bao sự kiện quan-hôn-tang-tế của đời người. Thứ hai là bởi ông nghèo, đồng lương hưu của ông chỉ gần 400.000 đồng/tháng, không đủ cho ông có thể sở hữu những thứ đồ gốm đắt tiền hiểu theo cách nghĩ của đời sống thị trường chung...

 

 

Ông lần mò dọc theo các con sông và nhận thấy kho tàng vô giá dưới đáy sông bao nhiêu năm qua bị phá vỡ một cách rất đáng tiếc. Ban đầu là từ “phong trào” đi vớt phế liệu, người ta lặn xuống sông để vớt phế liệu rồi “trục vớt” luôn cả những chum, hũ, nồi, niêu... đem về quăng quất khắp nơi ngoài hàng rào, để lăn lóc ở vỉa hè cho con nít chơi. Nhưng sự tàn phá trở nên khủng khiếp từ khi xuất hiện những cỗ máy khai thác cát sạn trên sông.

 

Những cái máy cẩu xúc ào ạt một lúc hàng khối cát dưới đáy sông, khiến nhiều đồ gốm đang nguyên lành bị bể. Tuy nhiên, chính các cỗ máy này lại là vật dụng đào được nhiều đồ gốm nhất. Nhìn người ta “khai thác” vô tội vạ mà ông đau lòng, giá như thật sự có một “siêu dự án” nào đó để trục vớt cho các nhà nghiên cứu tìm hiểu thì hay biết mấy. Ông ao ước và tuy đau lòng, nhưng cũng tự hào cho rằng việc mua lại đồ gốm là cuộc khảo cổ vô tiền khoáng hậu mà ông là người quan tâm gần như là duy nhất.

 

Đến nay ông đã có trên 10.000 hiện vật đồ gốm, còn nguyên vẹn có, đã sứt mẻ có, đủ các thứ, có cái nhiều người đã biết, có cái chưa ai biết... Theo nhà nghiên cứu Hồ Tấn Phan, gốm Việt có trên các sông Huế có cả đồ gốm từ thời Đông Sơn cho đến Lý, Trần, Lê. Trong thời kỳ theo gót Huyền Trân Công chúa đi mở đất phương Nam, người Việt không quên mang theo những vật dụng vốn mang đậm truyền thống văn hóa Việt của mình. Và cũng dưới đáy các sông Huế, cũng có rất nhiều di chỉ của nền văn hóa Sa Huỳnh, các đồ gốm của văn hóa Chăm Pa, chúng đa chủng loại, có niên đại rất cao, có cái hàng ngàn năm và điều thú vị là đã qua bàn tay sử dụng của con người.

 

Nhà nghiên cứu Hồ Tấn Phan bên những đồ gốm cổ chất đầy trên nóc tủ, tường nhà. Ảnh: Nguyễn Đông.

Khi còn sống, GS Trần Quốc Vượng đã nhiều lần ghé lại thăm và đã đánh giá rất cao bộ sưu tập này của ông. Nhà nghiên cứu Trần Đình Sơn cũng đã phải thốt lên ngạc nhiên khi ông cho xem các loại đồ gốm Chu Đậu nổi tiếng của Việt Nam được vớt lên từ đáy sông Huế. Theo ông, đồ gốm Chu Đậu trên các sông Huế có hàm lượng nội dung rất lớn. Bởi vì, nếu so sánh với các cuộc khai quật trong nước, ngay cả ở Cù lao Chàm thì chỉ gói gọn là đồ gốm của vài mẻ sản xuất, một thời gian nào đó, còn đồ gốm Chu Đậu có ở trên các sông Huế có tính liên tục trong một thời gian dài, có nhiều diện mạo và giá trị khoa học lớn hơn, do chúng từng góp mặt vào cuộc sống dân gian liên tục hàng ngàn năm, mang hàm lượng nhân văn rất cao.

 

Trong bộ sưu tập của ông Hồ Tấn Phan có rất nhiều thứ quý hiếm, thậm chí có thứ chưa ai có. Ông đưa cho tôi xem một chiếc bình gốm cổ có 2 cái lỗ nhỏ. Ông kể ban đầu ông suy nghĩ mãi không biết nó là cái gì. Sau đọc tạp chí Xưa Nay số 211 phát hành tháng 5-2004, bài “Di tích Kim Lan làng gốm Bát Tràng xưa” của Nguyễn Văn Đoàn có in hình chiếc ống nhổ thời Trần khai quật từ di tích Kim Lan (Gia Lâm-Hà Nội) ông mới biết đó là cái ống nhổ.

 

Điều thú vị là cái ống nhổ của ông còn nguyên vẹn hơn cái đã được khai quật tại Kim Lan. Có một chuyện thú vị khác, trong cuốn Cơ sở khảo cổ học của Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Diệp Đình Hoa (NXB Đại học và THCN, Hà Nội 1978) trang 298 có giới thiệu ảnh một chiếc bình gốm Đông Sơn do Viện Khảo cổ học cung cấp, ông xem và thấy ông cũng có một cái hình thù giống như vậy, song theo ông, cái của ông lại thuộc về văn hóa Sa Huỳnh và ông lý giải, đây là hiện tượng “đồng quy văn hóa” vô cùng kỳ thú... Có nhiều bộ sưu tập quý như vậy trong “kho tàng” của ông, chẳng hạn bộ bình vôi có hàng trăm loại; bộ nồi tiêu biểu cho thời kỳ Sa Huỳnh, tiền Chàm, sơ sử Huế; bộ ấm đất chưa xác định của Chăm Pa hay Việt...

 

Thư tịch gốm

 

Có một số nhận xét ban đầu từ các đồ gốm ông Phan sưu tập được từ đáy sông. Thứ nhất, địa bàn Huế cũng là nơi có nền văn hóa Sa Huỳnh rất dày, không như quan niệm xưa nay cho rằng ở vùng Huế có mà ít so với vùng phía Nam Trung bộ. Thứ hai, những hiện vật về đồ gốm có thể giúp tìm hiểu rõ hơn về văn hóa Chăm Pa trước khi người Việt vào chứ không chỉ căn cứ vào kiến trúc Chăm Pa, điêu khắc Chăm Pa như lâu nay thường làm. Với các đồ gốm hiện có, ông đã dần “đọc” thấy phong tục tập quán của người Chăm Pa xưa. Từ cách họ ăn uống đến giao tế xã hội.

 

Cũng từ các hiện vật gốm, đọc được những trang sử đầu tiên, lúc người Việt Nam tiến vào vùng Thuận Hóa. Thứ ba, đến nay chưa thấy các con sông ở các tỉnh Quảng Nam, Quảng Trị, Quảng Bình... xuất hiện các loại đồ gốm dày đặc như các con sông ở Huế, từ đó có thể thấy rằng, từ thời kỳ Chăm Pa cho đến nay, vùng Thuận Hóa luôn là một trung tâm văn hóa. Bởi chỉ có một trung tâm kinh tế văn hóa mới tập trung đông người, giao thương buôn bán trong đó có đường thủy phát triển... Còn vì sao các đồ gốm ấy lại nằm dưới đáy sông? Có thể thử lý giải là vì thuyền bè chở đồ gốm chìm trên sông, lụt lội các loại bình trôi theo dòng nước ra sông, và tập quán dân Huế xưa nay cái gì bể vỡ cũng đem quăng ra ngoài sông...

 

Chỉ chừng đó thôi, đã thấy “những trang thư tịch bằng gốm” của nhà nghiên cứu Hồ Tấn Phan là đồ sộ và quý giá biết nhường nào.

 

Quốc Việt

Nguồn: http://

Xem thêm chủ đề: nguoi hue, con nguoi hue,
ve may bay hue
ve may bay hue Tour du lịch Huế trong ngày giá chỉ 250,000 VNĐ Tour Hue di Bach Ma

Hoàng Gia Hotel

Hoàng Gia Hotel tọa lạc ngay trung tâm thành phố Huế, nằm trên đại lộ Hùng Vương

Hoàng Gia Hotel tọa lạc ngay trung tâm thành phố Huế, nằm trên đại lộ Hùng Vương

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế. Tọa lạc ngay trung tâm thành phố với sân vườn thoáng mát

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế. Tọa lạc ngay trung tâm thành phố với sân vườn thoáng mát