Tư vấn du lịch Huế: Hotline: 0914.242.096 Mr Hòa

Thuyết minh Thừa Thiên Huế: Địa hình

( Chủ nhật 10/10/2010 | Lượt xem: 9912 )

Du Lịch Huế - KHÁI QUÁT CHUNG

Dưới tác động của các quá trình thành tạo địa hình nội sinh và ngoại sinh đối lập nhau, địa hình Thừa Thiên Huế bị biến đổi không ngừng trong lịch sử tồn tại và phát triển kéo dài hàng trăm triệu năm, đặc biệt là trong giai đoạn tân kiến tạo cho đến hiện tại. Xét về vị trí, địa hình hiện tại lãnh thổ Thừa Thiên Huế được xem như là tận cùng phía Nam của dãy núi trung bình Trường Sơn Bắc, phát triển theo hướng Tây Bắc – Đông Nam. Đến phía Nam tỉnh, kiến trúc và định hướng Tây Bắc – Đông Nam của dãy Trường Sơn Bắc hoàn toàn bị biến đổi do khối núi trung bình á vĩ tuyến đâm ngang ra biển Bạch Mã – Hải Vân xuất hiện đột ngột. Đặc trưng chung về địa hình của dãy Trường Sơn Bắc là sườn phía Tây thoải, thấp dần về phía sông Mêkông, còn sườn phía Đông khá dốc, bị chia cắt mạnh thành các dãy núi trung bình, núi thấp, gò đồi và tiếp nối là đồng bằng duyên hải, đầm phá, cồn đụn cát chắn bờ và biển Đông, trong đó khoảng 75,% tổng diện tích là núi đồi, 24,9% diện tích là đồng bằng duyên hải, đầm phá và cồn đụn cát nội đồng và chắn bờ.

Địa hình Thừa Thiên Huế được chia thành các loại:

- Địa hình khu vực núi trung bình

- Địa hình khu vực núi thấp và gò đồi

- Địa hình khu vực đồng bằng duyên hải

- Địa hình khu vực đầm phá và biển ven bờ

090402192528 220 176 Thuyết minh Thừa Thiên Huế: Địa hình Sinhviendulich.NET

ĐỊA HÌNH KHU VỰC NÚI TRUNG BÌNH

Khu vực núi trung bình chủ yếu phân bố ở phía Tây, Tây Nam và Nam lãnh thổ, chiếm khoảng 35% diện tích đồi núi và trên 25% lãnh thổ của tỉnh. Độ cao dao động từ 750m đến gần 1.800m. Đây là kiến trúc núi đồ sộ, tận cùng và được nâng cao của dãy Trường Sơn Bắc. Lãnh thổ núi trung bình là nơi phân bố đá cứng macma hoặc đá trầm tích biến chất cổ bị nhiều hệ thống đứt gãy kiến tạo chia cắt thành khối tảng và bị chuyển động nâng tân kiến tạo mạnh hơn các khu vực khác. Thuộc vào khu vực địa hình núi trung bình bao gồm vùng núi trung bình Tây A Lưới, vùng núi trung bình động Ngại, vùng núi trung bình Đông A Lưới – Nam Đông và vùng núi trung bình Bạch Mã – Hải Vân.

* Vùng núi trung bình Tây A lưới là vùng núi trung bình thuộc sườn phía Tây dãy Trường Sơn Bắc, cao từ 600-750m đến 1.500-1.600m, rộng 9-10km (tính đến biên giới Việt – Lào) và kéo dài gần 50km theo hướng Tây Bắc – Đông Nam. Đặc điểm nổi bật của núi trung bình Tây A Lưới là các kiến trúc núi đồ sộ dạng vòm khối tảng gần như bao quanh lấy thung lũng, giữa núi có nguồn gốc kiến tạo A Sao – A Lưới. Một số đỉnh núi điển hình: động Cô A Nong 1.221m, động Xo Xan 1.224m, động Tiên Cong 1.091m, động A Túc 1.128m, động So 1.114m, động A Bia 983m, đỉnh Ha Gioi 1.329m, đỉnh A Rum Ca Lưng 1.402m, động Pho 1.065m, động Ha Re 1.502m, động A So 1.528m, đỉnh La Tinh 1.556m. Bên cạnh các động, đỉnh cao còn có nhiều thung lũng hẹp, sâu đến 600-700m cũng rất phát triển. Mật độ sông suối biến động từ 0,5-1km/km2 đến 2-2,5km/km2. Độ dốc thường thay đổi từ 150-200 đến 300-350. Nơi có độ chia cắt sâu và mật độ sông suối lớn nhất là lãnh thổ Xa Xan – Cô A Nong – Tiên Cong và Hang Gioi – A Rum Ca Lưng – Pho. Đáy thung lũng dốc, nhiều thác ghềnh và đá tảng. Nhờ độ cao vượt trội và hướng Tây Bắc – Đông Nam, vùng núi trung bình Tây A Lưới đóng vai trò bức tường thiên nhiên ngăn chặn gió Tây Nam khô nóng và đón nhận gió mùa Đông Bắc và trở thành một trong hai trung tâm mưa địa hình lớn nhất Thừa Thiên Huế.

* Vùng núi trung bình động Ngại là một bộ phận nằm ở sườn phía Đông dãy Trường Sơn Bắc kéo dài khoảng 40km về phía Nam, bắt đầu từ ranh giới Quảng Trị đến lãnh thổ đầu nguồn của các phụ lưu sông Bồ (Rào Trăng, Rào La, Rào Nhỏ). Lãnh thổ này được cấu tạo từ đá granitoid và đá trầm tích biến chất cổ, có diện mạo khác hẳn với các vùng núi trung bình khác. Ở đây không những các đỉnh cao nối nhau mà còn phân bố rộng ra hai phía trục phân thủy Trường Sơn Bắc và tạo nên vòm nâng khối tảng đồ sộ khác thường với độ cao trên 1.400m, trong đó động Ngại cao tới 1.774m. Sườn vùng núi dốc khoảng 200-300, có nơi đến 400-450. Độ chia cắt sâu phổ biến là 200-300m đến 500-600m. Mật độ sông suối dao động từ 0,5-0,7km/km2 đến 1,5-2,0km/km2. Ngoài động Ngại cao nhất, còn bao gồm một số động, đỉnh núi cao khác như: động A No 1.485m, động Va 1.209m, đỉnh A Tin 1.298m, đỉnh A Lau 1.242m. Vùng núi trung bình động Ngại cùng với vùng núi trung bình Tây A Lưới tạo nên trung tâm mưa lớn ở Tây – Tây Bắc Thừa Thiên Huế. Do địa hình bị chia cắt mạnh, khí hậu ẩm ướt, lớp phủ thực vật phát triển dày đặc, lại nằm ở nơi xa xôi, hẻo lánh, đi lại khó khăn, nên vùng núi trung bình động Ngại trở nên kỳ bí, ít người biết đến.

* Vùng núi trung bình Đông A lưới – Nam Đông phân bố kế cận về phía Nam vùng núi trung bình động Ngại, chiếm lãnh thổ đầu nguồn các sông Bồ, Hữu Trạch và Tả Trạch thuộc địa phận Tây Nam và Nam huyện Nam Đông. Trên địa bàn này được cấu tạo từ đá cứng trầm tích biến chất cổ, ít hơn có đá macma. Ở phần phía Nam vùng đất đá bị biến vị, chia cắt và nâng tân kiến tạo mạnh, phức tạp nhất so với các bộ phận lãnh thổ khác của tỉnh. Các đỉnh núi có độ cao tuyệt đối tăng dần từ 600-900m ở phía Bắc đến 1.100-1.300m, thậm chí vượt 1.700m tại biên giới với nước CHDCND Lào và Quảng Nam. Càng tiến về phía Tây Nam, địa hình càng bị chia cắt mạnh hơn, biến thành vùng núi hiểm trở với mật độ sông suối khoảng 1-2,5km/km2. Thung lũng sông hẹp, bờ dốc, nhiều thác ghềnh và đá tảng ngổn ngang. Đáy sông suối bị xâm thực dữ dội vào mùa mưa lũ. Một số đỉnh núi tiêu biểu của vùng núi này như: động Ha Te 1.084m, đỉnh A Lin 932m, động Tre Giang 1.030m, động Tre Linh 1.150m, núi Mang 1.702m. Sườn núi ở đây có độ dốc khá biến động từ 150-200 đến 300-350.

* Vùng núi trung bình Bạch Mã – Hải Vân thuộc khối núi dạng vòm kéo dài theo hướng á vĩ tuyến, cấu tạo từ đá granit và phân bố trên địa phận hai huyện Nam Đông và Phú Lộc. Núi Bạch Mã có đỉnh rộng, địa hình nhấp nhô dạng răng cưa với những đỉnh cao sàn sàn 1.200-1.300m, trong đó có đỉnh cao nhất tới 1.444m. Sườn núi Bạch Mã rất dốc, bị nhiều sông suối lớn nhỏ chia cắt với mật độ tới 2km/km2, độ chia cắt 700-800m, sườn dốc từ 200-250 đến 350-400. Các sông suối bắt nguồn từ sườn Đông Bắc Bạch Mã lần lượt gặp sông Bù Lu, sông Cầu Hai, sông Truồi. Cũng trên sườn Đông Bắc nổi lên động Nôm 1.241m và động Truồi 1.154m. Từ Bạch Mã đi dần về phía Đông độ cao các đỉnh núi dạng răng cưa có xu hướng giảm dần từ Tây sang Đông. Một số núi điển hình là Hòn Than 1.517m, Hòn Cháy 1.413m, đỉnh Hói Mít, núi Hoi 1.100m. Đèo Hải Vân độ cao giảm thấp hơn 500m và tiếp tục hạ xuống trên dưới 200m khi tiếp cận biển Đông.

ĐỊA HÌNH KHU VỰC NÚI THẤP VÀ GÒ ĐỒI

Núi thấp và đồi phân bố trên diện tích rộng nhất của khu vực địa hình đồi núi (trên 65%) và chiếm khoảng 50% lãnh thổ toàn tỉnh.

* Vùng địa hình núi thấp: Vùng địa hình núi có độ cao 250-750m (thỉnh thoảng gặp vài đỉnh cá biệt nhô cao hơn) được xếp vào núi thấp. Lãnh thổ núi thấp chiếm khoảng 36% diện tích tỉnh, tiếp cận về phía Tây, Tây Nam và Nam với các vùng núi trung bình động Ngại, Đông A Lưới và Bạch Mã – Hải Vân. Ranh giới Đông Bắc men theo địa hình đồi với độ cao từ 150-200m đến 250m. Dáng vẻ của núi thấp chủ yếu có dạng vòm, đỉnh núi tương đối đẳng thước hoặc kéo dài và được ngăn cách với nhau bằng yên ngựa hay thung lũng, sông suối. Mật độ sông suối biến đổi từ 0,3-0,5km/km2 đến 0,9-1,2km/km2, đôi nơi tới 1,5-1,8km/km2. Độ chia cắt phổ biến khoảng 50-300m. Đại bộ phận sườn núi có độ dốc 150-250. Một số động và đỉnh núi thấp đặc trưng (phần lớn hình thành trên đá granit hay đá cứng khác) bao gồm: động Khe Mễ 628m, động A La 714m, động Ca Puy 586m, núi Ông Đôn 546m, động Cù Mông 649m, động Chúc Mao 507m, hòn Đùn 433m, núi Kê 618m…

* Vùng địa hình gò đồi ở Thừa Thiên Huế có tổng diện tích khoảng 712,5km2, chiếm khoảng 14% diện tích tự nhiên của tỉnh. Đại bộ phận lãnh thổ vùng gò đồi nằm ở dải chuyển tiếp giữa khu vực địa hình núi và đồng bằng duyên hải, với diện tích hạn chế còn gặp ở A Lưới và Nam Đông. Tùy thuộc vào độ cao tuyệt đối, địa hình gò đồi được chia làm 3 kiểu: gò đồi thấp (10-50m), đồi trung bình (50-125m) và đồi cao (125-250m).

Gò đồi thấp trải rộng trên diện tích khoảng 285,5km2, chiếm khoảng 40,07% diện tích vùng gò đồi. Đồi có dạng bát úp, đỉnh bằng, sườn thoải (50-150) và được cấu tạo chủ yếu từ đất đá phong hóa của trầm tích lục nguyên, ít hơn có trầm tích Đệ tứ mềm rời đa nguồn gốc. Thuộc lãnh thổ này có vùng gò đồi ven sông Ô Lâu (các xã Phong Thu, Phong Mỹ), các xã Phong An, Phong Xuân, Phong Sơn, khu vực ven sông Hữu Trạch từ lăng Minh Mạng đến Bình Điền. Gò đồi thấp chiếm diện tích lớn nhất (trên chiều dài 30km) từ phía Tây thành phố Huế, qua Thủy Phương, Thủy Dương, Thủy Châu, Thủy Phù, Lộc Bổn, Lộc Sơn, Xuân Lộc, Lộc An, Lộc Hòa.

Đồi trung bình phân bố trên diện tích rộng 275km2, tương ứng với 38,59% diện tích lãnh thổ gò đồi. Được cấu tạo từ trầm tích lục nguyên, đôi nơi từ granit bị phong hóa mạnh. Chủ yếu là cụm hoặc dãy gồm nhiều đồi liên kết lại, có độ cao 50-125m, tuy nhiên, trên lãnh thổ đồi trung bình vẫn gặp một số đồi cá biệt vượt qua 125m, thậm chí trên 200m như: núi Nhà Nhạn 211m, núi Động Lợi 200m, núi Mồ Cáu 201m. Đồi trung bình phần lớn tập trung ở Hương Trà (xã Hương Bình), Hương Thủy (Dương Hòa, Phú Sơn).

Đồi cao bao trùm diện tích trên 152km2, chiếm 21,34% diện tích vùng gò đồi. Đây là lãnh thổ có lớp phủ thực vật, nằm kế cận núi thấp, núi trung bình và tập trung chủ yếu ở Hương Trà, Hương Thủy, Phú Lộc. Độ cao tuyệt đối của đồi cao phổ biến từ 125 đến 250m, nhưng đó đây vẫn gặp một số đỉnh cao trên 250m: núi Thông Cùng 321m, núi Mỏ Tàu 312m… Đồi cao cũng thường quy tụ thành cụm hoặc dãy, có sườn dốc và bị chia cắt mạnh. Trên lãnh thổ địa hình gò đồi có một số vùng, đồi hay núi sót cá biệt xứng danh di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh: chiến khu Hòa Mỹ, Dương Hòa, động Tranh 143m, động Sầm 78m, núi Bân 41m, núi Ngự Bình 103m, núi Thiên Thai 108m, núi Châu Sơn 46m, núi Ngọc Trản 42m, đồi Vọng Cảnh 82m, động Kiều 85m, vùng đồi Thiên An cao sàn sàn 30-35m với đỉnh nổi cao Thiên Thai 125m.

ĐỊA HÌNH KHU VỰC ĐỒNG BẰNG DUYÊN HẢI

Đồng bằng duyên hải là lãnh thổ tương đối bằng phẳng có độ cao tuyệt đối từ 15-10m trở xuống, kể cả các trảng cát nội đồng Phong Điền, Quảng Điền và Phú Vang, chiếm khoảng 16% diện tích tự nhiên của tỉnh.

Đồng bằng duyên hải Thừa Thiên Huế chủ yếu được hình thành từ Pliocen – Đệ tứ. Xét theo diện phân bố, tham gia vào cấu tạo bề mặt đồng bằng có trầm tích bột sét sông biển Holocen (hệ tầng Phú Bài, Phú Vang), sau đó là trầm tích cát biển Pleistocen (hệ tầng Phú Xuân) và Holocen (hệ tầng Nam Ô), ít hơn có trầm tích cuội, cát, bột sét đa nguồn gốc ở ven rìa đồng bằng. Dựa vào thành phần, mức độ nén chặt, tuổi của trầm tích và xu thế biến đổi độ cao mặt đất, đồng bằng duyên hải Thừa Thiên Huế thuộc đồng bằng đầm phá được lấp đầy chưa hoàn thiện.

Đồng bằng duyên hải Thừa Thiên Huế trải dài theo hướng Tây Bắc – Đông Nam trên 100km, trong đó thu hẹp dần và bị các dãy núi thấp xen đồi đâm ngang ra biển phân cắt manh mún từ phía Nam đầm Cầu Hai đến chân đèo Hải Vân. Bề rộng nơi lớn nhất đạt 20-22km (đồng bằng sông Ô Lâu) nơi hẹp nhất không quá 0,05-0,2km (Lăng Cô), trung bình khoảng 14**-16km. Độ nghiêng mặt đất phổ biến từ 0,0005 đến 0,001. Tuy vậy, bề mặt nghiêng thoải về phía Đông Bắc và Đông Nam của đồng bằng đó đây vẫn bị biến động do sự xuất hiện những trảng cát nội đồng và những đầm phá, lạch biển, tàn dư dưới dạng trằm bàu.

Trảng cát phân bố luân phiên với trằm bàu theo hướng Tây Bắc – Đông Nam ở Phong Điền, Quảng Điền là dấu tích của những dãy đê cát ngầm và máng trũng cổ được hình thành vào thời đoạn biển tiến Holocen cực đại vào đồng bằng trước đây. Trảng cát nội đồng cổ nhất của Thừa Thiên Huế là vùng gò rộng, tương đối bằng phẳng dạng thềm biển cổ, cao tới 15-10m và được cấu tạo từ cát vàng nghệ hệ tầng Phú Xuân. Đó là các gò mặt bàn đang bị sông suối chia cắt, con người khai phá ở Phong Thu, Phong An, Thủy Phù, Lộc Bổn, Lộc Sơn.

Dựa vào vị trí, vai trò chi phối hàng đầu của hệ thống sông trong quá trình hình thành lãnh thổ, đồng bằng duyên hải Thừa Thiên Huế được chia ra thành ba vùng đồng bằng chủ yếu: đồng bằng sông Ô Lâu, đồng bằng sông Bồ, đồng bằng sông Hương và các sông phía Nam, và một số đồng bằng nhỏ phân bố rải rác và cách biệt do phù sa sông Cầu Hai, sông Thừa Lưu, sông Nước Ngọt, sông Bù Lu tạo ra. Ngoài ra, còn gặp đồng bằng giữa núi ở Nam Đông và A Lưới.

* Đồng bằng sông Ô Lâu: Đây là đồng bằng phân bố ở phía Bắc tỉnh. Ranh giới Tây Nam đồng bằng sông Ô Lâu men theo khu vực gò đồi chạy dọc theo quốc lộ 1A. Phía Tây Bắc, đồng bằng sông Ô Lâu bắt đầu từ Mỹ Chánh, lượn theo địa giới Quảng Trị ngang qua các xã Phong Hòa, Phong Bình, Phong Chương cho đến dãy cồn, đụn cát chắn bờ án ngữ từ phía Đông Bắc. Ranh giới Đông Nam lãnh thổ này vạch theo đường viền trảng cát nội đồng Phong – Quảng từ xã Phong Hiền ngang qua xã Quảng Lợi cho đến bờ phải phá Tam Giang.

Nét nổi bật đầu tiên của đồng bằng sông Ô Lâu là trảng cát nội đồng cao từ 3-5m đến 10m phân bố xen kẽ với trằm bàu ở phía Đông Nam, chiếm gần 3/4 diện tích đồng bằng. Đồng bằng thực thụ ven sông Ô Lâu cấu tạo từ phù sa Holocen màu mỡ nhất huyện Phong Điền chỉ chiếm trên 1/4 lãnh thổ. Ở đây lãnh thổ có độ cao phổ biến từ 5-7m rìa Tây Nam giảm xuống 1,5-1,0m phía đầm phá, đôi nơi gặp các vùng trũng với độ cao mặt đất thấp hơn mực nước biển (từ -0,5 đến -1,5m) kiểu vùng trũng Vân Trình thuộc xã Phong Chương hiện nay.

Hằng năm, chủ yếu vào mùa mưa lũ phù sa từ sông Ô Lâu đưa về, bồi đắp ở khu vực Nam cửa sông thuộc phá Tam Giang và do đó, đồng bằng ven phá xã Quảng Thái cũng được mở rộng dần. Tại đây, bãi bồi đất ngập nước rất thích hợp cho sự phát triển của thực vật thủy sinh, rừng ngập mặn và là nơi di trú của động vật từ nơi khác đến, nhất là các loài chim.

Ngoài ra, ở vùng cửa sông Ô Lâu, nhân dân đang củng cố đê, mở rộng diện tích trồng lúa. Nhiều nơi ở Phong Hòa, Phong Bình, Phong Chương, Quảng Thái, Quảng Lợi đồng ruộng thường bị thu hẹp do ngòi suối chảy từ trảng cát nội đồng hoặc cồn đụn cát chắn bờ mang cát đến vùi lấp.

* Đồng bằng sông Bồ là vùng nằm ở phía Đông Nam đồng bằng sông Ô Lâu, hẹp hơn, với ranh giới Tây Nam lượn theo địa hình lãnh thổ đồi núi, còn ranh giới Đông Bắc là phá Tam Giang và được ngăn cách với đồng bằng sông Hương ở phía Nam. Sông Bồ chảy qua giữa đồng bằng để cuối cùng hội lưu với sông Hương ở ngã ba Sình chia đồng bằng thành hai bộ phận Nam và Bắc.

Xét theo thành phần trầm tích cấu tạo đồng bằng, tuy đều có nguồn gốc tích tụ, nhưng từ quốc lộ 1A đi về hướng Tây Nam chủ yếu gặp đá gốc bị phong hóa thành đất, cát biển và phù sa hạt thô hiện đại do ngòi, suối tải từ đồi núi ra và để tích tụ lại. Từ quốc lộ 1A hướng về Đông Bắc phù sa sông biển Holocen màu mỡ hơn, chiếm đại bộ phận lãnh thổ này. Ngoài ra, vùng ven phá Tam Giang còn phát hiện thấy trầm tích bãi triều đang ngày càng mở rộng.

Về phương diện địa mạo bề mặt đồng bằng biến đổi vô cùng phức tạp mà nguyên nhân chính là do quá trình uốn khúc quanh co, cắt và đổi dòng sông Bồ khi thoát ra khỏi cầu An Lỗ chảy về xuôi. Nhiều đoạn lòng sông cổ, hồ móng ngựa, lạch phá cổ qui mô khác nhau có thể tìm thấy ở nhiều nơi. Tuy vậy, nhìn chung độ cao mặt đất có xu hướng giảm dần từ Tây Nam về Đông Bắc cũng như từ Tây Bắc xuống Đông Nam. Nếu tại xã rìa Tây Bắc (xã Hương Văn) mặt đất cao tới 8-10m thì khi về đến bờ phá Tam Giang, ngã ba Sình độ cao tuyệt đối địa hình giảm xuống còn 3-2m. Trên lãnh thổ đồng bằng sông Bồ diện tích đất trũng lòng chảo với độ cao tuyệt đối dưới 0m (từ -0,5 đến -1,5m) rộng lớn hơn nhiều so với đồng bằng sông Ô Lâu. Đó là các xã Quảng Phước, Quảng An, Quảng Thành, Hương Phong.

* Đồng bằng sông Hương và sông suối phía Nam (gọi tắt là đồng bằng sông Hương): Ranh giới phân cách đồng bằng sông Hương với đồng bằng sông Bồ được lấy theo các xã Hương Long, Hương Sơ, Hương Vinh, sau đó men theo sông Hương cho đến gặp phá Tam Giang. Đồng bằng sông Hương kéo dài trên dưới 30km về phía Đông Nam đến tận đầm Cầu Hai và có bề rộng trung bình khoảng 5-6 km. Giới hạn Tây Nam là các gò đồi thấp nối kết nhau, tạo thành ranh giới chuyển tiếp cả về địa chất lẫn địa mạo: một bên là gò đồi đá gốc bị phong hóa, bóc mòn mạnh, bên khác là đồng bằng thấp cấu tạo từ trầm tích đa nguồn gốc, trong đó trầm tích bột sét sông biển Holocen là chủ yếu, còn ranh giới Đông Bắc và Đông Nam lần lượt là đầm Thủy Tú và đầm Cầu Hai.

Tương tự đồng bằng phù sa sông Ô Lâu và sông Bồ, đồng bằng sông Hương cũng được hình thành sau quá trình bồi tụ lâu dài do các sông suối bắt nguồn từ sườn Đông dãy Trường Sơn Bắc đưa phù sa tới lấp đầy vịnh cổ trước đây. Quá trình lấp cạn đầm phá, mở rộng đồng bằng đang tiếp tục ở cả hai phía Đông Bắc (đầm Thủy Tú) và Đông Nam (đầm Cầu Hai). Thành phần trầm tích bề mặt đồng bằng sông Hương khá đa dạng và giống với thành phần trầm tích đồng bằng sông Ô Lâu. Bên cạnh cát, bột – sét, bùn cấu tạo tầng mặt của phần lớn diện tích đồng bằng, ở đây còn gặp cát (trảng cát nội đồng) của hệ tầng Nam Ô kéo dài theo hướng Tây Bắc – Đông Nam từ Phú Xuân cho tới Vinh Hà. Dọc rìa Tây Nam đồng bằng, trầm tích bề mặt lại đa dạng nhất về nguồn gốc, tuổi và cả thành phần cơ giới. Trên lãnh thổ này, ngoài đất phong hóa từ đá gốc, còn phát hiện thấy cát biển hệ tầng Phú Xuân, hệ tầng Nam Ô và cát, cuội, tảng lẫn bột – sét của sông suối hiện đại.

 Thuyết minh Thừa Thiên Huế: Địa hình Sinhviendulich.NET

Về phương diện địa mạo, nhìn chung độ cao tuyệt đối, hướng nghiêng của bề mặt đồng bằng sông Hương có xu hướng giảm dần và nghiêng từ rìa Tây Nam về Đông Bắc hoặc từ rìa Tây Bắc xuống Đông Nam, tức là trùng hợp hướng dòng chảy sông Hương và các sông suối khác. Thật vậy, ở rìa Tây Nam và Tây Bắc độ cao tuyệt đối tới 8-10m, nhưng đến nơi sông Hương đổ vào phá Tam Giang, sông Đại Giang giao lưu với đầm Cầu Hai mặt đất không cao hơn 2-l,5m. Song trên bình diện chung đó vẫn tồn tại một số nơi vượt cao hoặc trũng thấp khác thường. Trảng cát nội đồng Phú Vang với cây bụi lúp xúp phân bố kế cận đầm Thủy Tú vẫn có độ cao tuyệt đối 3-5m và cao hơn mặt đất đồng bằng trũng thấp kế cận 1-3m. Các xã Phú Hồ, Phú Lương, Thủy Lương, Thủy Tân, Phú Đa, Vinh Hà, Vinh Thái là những nơi trũng thấp lòng chảo và có độ cao mặt đất từ -1 đến -1,5m (dưới 0m).

Cũng giống như đồng bằng sông Bồ, địa hình đồng bằng sông Hương bị biến đổi hàng năm và mạnh nhất tại các vùng ven sông. Nguyên nhân cơ bản gây ra những biến đổi mạnh mẽ đó cũng lại là quá trình xói lở – bồi lấp của dòng chảy lũ ở vùng hạ lưu sông Hương kể từ ngã ba Tuần (Thủy Bằng, Hương Thọ) đến gần cửa sông (Phú Thanh, Quảng Thành).

Hệ thống sông đào dài 88km ở trong và ngoài Hoàng thành, sông đào Lợi Nông, kênh mương dẫn nước, đê – cống ngăn mặn quanh đầm Thủy Tú và Cầu Hai (Câu Long, Cống Quan), đập ngăn Thảo Long, La Ỷ cùng với nhiều tuyến đường sá, cầu cống dọc ngang trên lãnh thổ cũng góp phần tạo nên cảnh quan đa dạng của đồng bằng.

ĐỊA HÌNH KHU VỰC ĐẦM PHÁ VÀ BIỂN VEN BỜ


Trên lãnh thổ Thừa Thiên Huế, tiếp nối sau đồng bằng duyên hải, lần lượt gặp đầm phá, sau đó là dãy cồn đụn cát chắn bờ và cuối cùng là biển ven bờ. Ranh giới phía ngoài vùng biển ven bờ qui ước là 12 hải lý (tương đương 22,224km). Đầm phá, cồn cát chắn bờ và biển ven bờ tuy khác nhau về hình thái và vị trí phân bố, nhưng lại có quan hệ tương hỗ, quyết định lẫn nhau trong suốt quá trình hình thành toàn bộ hệ thống lãnh thổ này. Do vậy, có thể xem lãnh thổ bao gồm đầm phá, cồn đụn cát chắn bờ và biển ven bờ thuộc cùng một địa hệ và được gọi là đới ven bờ.

Địa hình khu vực đầm phá và biển ven bờ Tam Giang – Cầu Hai – An Cư bao gồm đầm phá, dãy cồn đụn cát chắn bờ và biển ven bờ đã tạo dựng được đáng vẻ hấp dẫn như hiện nay. Diện tích cồn đụn cát chắn bờ và đầm phá chiếm gần 9% diện tích của tỉnh.

Hệ thống đầm, phá, vũng, vịnh, cửa biển, bãi biển Thừa Thiên Huế góp phần không nhỏ đối với sự phát triển kinh tế – xã hội của địa phương, trong đó bao gồm cả du lịch khoa học, du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng cũng như bảo vệ môi trường sinh thái khu vực.

* Đầm phá Tam Giang – Cầu Hai, đầm An Cư: Là hệ thống đầm phá gần kín, rộng nhất so với các đầm phá khác của nước ta và thuộc loại lớn của thế giới. Hệ thống đầm phá này gồm hệ đầm phá Tam Giang – Cầu Hai và đầm biệt lập An Cư (Lập An).

Hệ đầm phá Tam Giang – Cầu Hai có chiều dài 68km, tổng diện tích mặt nước 216km2 và do ba đầm, phá hợp thành: phá Tam Giang, đầm Thủy Tú và đầm Cầu Hai.

Phá Tam Giang: Kéo dài từ cửa sông Ô Lâu (thôn Lai Hà) đến vùng cửa Thuận An (cầu Thuận An) với chiều dài 25km và có diện tích 52km2. Bờ và đáy phá chủ yếu được cấu tạo từ trầm tích Holocen. Trong đó, trầm tích hiện đại gồm bùn bột – sét chiếm tới 3/4 diện tích trung tâm phá, sau đó gặp bùn sét ở cửa sông Ô Lâu, ít hơn có cát thô, cát trung và cát nhỏ phân bố gần khu vực cửa Thuận An. Một khối lượng không nhỏ trầm tích đáy hiện đại tham gia cấu tạo bãi bồi ven đầm phá, bãi bồi dạng đảo, dạng delta ở cửa sông Ô Lâu, cửa sông Hương. Phá ngăn cách với biển Đông nhờ dãy cồn đụn cát chắn bờ cao 10-30m, rộng từ 0,3 đến 5km. Ở phía Đông Nam phá Tam Giang liên hệ với biển Đông qua cửa biển phát sinh trong trận lũ lịch sử năm 1404 gần làng Hòa Duân. Cửa biển thứ hai Hòa Duân (còn có tên khác là Yêu Hải Môn, Noãn Hải Môn, Nhuyễn Hải Môn, Thuận An, Hải Khẩu, Cửa Lấp) tồn tại đến 500 năm mới bị lấp kín tự nhiên vào năm 1904 (cửa Lấp). Tuy còn hoạt động nhưng khẩu độ bị thu hẹp dần, khả năng thoát lũ qua cửa Hòa Duân bị giảm sút. Do vậy, từ cuối thế kỷ XVII đầu thế kỷ XVIII trở đi vào những năm lũ lớn, ngoài cửa Hòa Duân, nước lũ còn tháo ra biển theo con lạch ngày mỗi sâu và rộng hơn cắt qua dãy cồn đụn cát hẹp và thấp giữa làng Thai Dương Hạ. Trong đợt sóng thần ngày 15/10/1897, lạch được khoét sâu, mở rộng thành cửa biển mới và được gọi là cửa Sứt. Cửa Sứt lại bị lấp sau đó và trong trận bão ngày 19/9/1904 mới được khai thông, mở rộng thành cửa biển lớn mang tên Thuận An cho đến ngày nay. Ngược lại, cũng trong trận bão này cửa biển Hòa Duân bị lấp hẳn. Đến trận lũ lịch sử ngày 02/11/1999 cửa Hòa Duân được khai thông trở lại, nhưng đến năm sau đã bị bịt lại bởi đập Hòa Duân.

Đầm Thủy Tú: Bao gồm các đầm An Truyền, Thanh Lam, Hà Trung và Thủy Tú kéo dài từ cầu Thuận An đến Cồn Trai trên chiều dài 33km và có diện tích tới 60km2. Tại đây cũng gặp các thành tạo trầm tích Đệ tứ cấu tạo bờ và đáy tương tự như phá Tam Giang. Đối với trầm tích đáy hiện đại, đại bộ phận là bùn bột – sét màu xám tro và giàu hữu cơ phân bố ở trung tâm đầm (chiếm 4/5 diện tích) sau đó là cát trung, cát nhỏ. Cát thô, cát trung và cát nhỏ thường gặp ở các bãi bồi ven đầm, bãi bồi dạng delta vùng cửa sông Hương, cửa đầm Thủy Tú. Dãy cồn đụn cát chắn bờ ngăn cách đầm với biển Đông cao từ 2-2,5m (Thuận An – Hòa Duân) đến 10-12m (Vinh Thanh, Vinh Mỹ), rộng từ 0,2-0,3km (gần Hòa Duân) đến 3,5-5km (Vinh Thanh, Vinh Mỹ).

Đầm Cầu Hai: Có dáng vẻ lòng chảo hình bán nguyệt, tương đối đẳng thước và có diện tích 104km2. Khác với phá Tam Giang, đầm Thủy Tú, tham gia cấu tạo bờ và đáy đầm Cầu Hai có cả trầm tích mềm rời Đệ tứ lẫn đá granit phức hệ Hải Vân. Trong đó phần trên cùng của trầm tích đáy hiện đại phổ biến nhất (chiếm 2/3 diện tích) có bùn sét – bột xám đen, xám xanh phân bố ở trung tâm, tiếp đến gặp cát nhỏ, cát trung và cát thô cấu tạo bãi bồi ven bờ Tây Nam, bãi bồi delta ở cửa sông Đại Giang, sông Truồi, sông Cầu Hai, bãi bồi delta triều lên gần cửa Vinh Hiền. Đầm Cầu Hai liên thông với biển Đông qua cửa Tư Hiền, có khi là cửa Vinh Hiền. Dãy cồn đụn cát đoạn bờ Vinh Hiền – Tư Hiền có bề rộng khoảng 100-300m, độ cao 1-1,5m, lại luôn luôn biến động như một bãi ngang. Theo sử sách ghi lại, cửa Tư Hiền có trước cửa Hòa Duân, Thuận An rất lâu (có thể vào khoảng 3.500-3.000 năm trước đây) và cũng mang nhiều tên gọi như Ô Long, Tư Dung, Tư Khách, Tư Hiền. Tuy chưa thấy xảy ra hiện tượng đóng kín cửa Tư Hiền kể từ khi mở thêm cửa biển thứ hai Hòa Duân vào năm 1404, nhưng bắt đầu thế kỷ XVIII trở đi, do khối lượng nước thông qua cửa Hòa Duân và con lạch giữa Thai Dương Hạ ngày một gia tăng, nên khối lượng nước trao đổi tại cửa Tư Hiền suy giảm và hậu quả là cửa biển này bị thu hẹp, lấp cạn dần. Mãi cho đến năm 1811, khi trận lũ kịch phát xảy ra, nước lũ đã phá toang bãi cát ngang chắn bờ Phú An, tạo thêm cửa Tư Hiền mới (Vinh Hiền) cách cửa Tư Hiền cũ 3km về phía Bắc. Cũng từ thời gian này về sau hai cửa Tư Hiền cũ và mới đóng, mở với chu kỳ ngắn hơn, có lúc luân phiên (cửa này đóng, cửa kia mở), trong đó cửa Tư Hiền mới (Vinh Hiền) thường tồn tại không lâu và bị lấp kín khi mùa khô đến.

Nhờ dung tích trữ nước khổng lồ (từ 300-350 triệu m3 đến 400-500 triệu m3 vào mùa khô, thậm chí tới 600 triệu m3 vào mùa lũ) hệ thống đầm phá Tam Giang – Cầu Hai còn đóng vai trò quyết định đối với hiện tượng chậm lũ trên lãnh thổ đồng bằng cũng như vấn đề ổn định cửa biển (đóng – mở) và dãy cồn đụn cát chắn bờ khi có lũ lịch sử xảy ra (trận lũ năm 1409, năm 1999).

Đầm An Cư (còn có tên Lập An, Lăng Cô): So với hệ thống đầm phá Tam Giang – Cầu Hai, đầm An Cư là thủy vực tách biệt, kéo dài gần như theo hướng Bắc – Nam và nằm ở phía Bắc dãy Bạch Mã – Hải Vân. Đây cũng là loại đầm gần kín, tương đối đẳng thước và chiếm diện tích 15km2. cũng giống như đầm Cầu Hai, ngoài trầm tích biển Đệ tứ ở dãy cồn đụn cát chắn cao 3-10m, rộng 0,3 – l,5km, bờ đầm An Cư cũng được cấu tạo từ đá granit. Còn ở đáy đầm phá, bên trên bề mặt granit gồ ghề thường gặp cát, sỏi chứa vỏ sò, ốc, ít hơn có bột xám tro phân bố ở trung tâm. Đầm An Cư liên thông với biển qua cửa lạch sâu tới 6-10m ở phía Nam Lộc Hải (cửa Lăng Cô).

* Dãy cồn đụn cát chắn bờ: Nằm xen giữa đồng bằng duyên hải hoặc đầm phá bên trong và biển Đông ở bên ngoài là dãy cồn đụn cát chắn bờ kéo dài theo hướng chung Tây Bắc – Đông Nam từ Điền Hương cho đến tận chân đèo Hải Vân. Từ xa xưa, dãy cồn đụn cát chắn bờ kéo dài từ cửa Việt tới núi Vinh Phong được gọi là Đại Trường Sa. Tham gia vào cấu tạo dãy cồn đụn cát chắn bờ ở đây có cát biển màu vàng nghệ hệ tầng Phú Xuân, cát biển trắng xám hệ tầng Nam Ô và cát biển – gió vàng xám, giàu inmenit hệ tầng Phú Vang. Sự có mặt các thành tạo trầm tích biển này chứng tỏ dãy cồn đụn cát chắn bờ đã được hình thành từ cuối Pleistocen và hoàn thiện vào Holocen muộn. Tổng diện tích dãy cồn đụn cát chắn bờ khoảng 4% diện tích tự nhiên của tỉnh.

Trừ các đoạn bờ cấu tạo từ đá granit, dãy cồn đụn cát chắn bờ có chiều dài tổng cộng khoảng 100km. Từ Điền Hương đến cửa Vinh Hiền, tuy có mũi nhô granit Linh Thái nhưng đường bờ vẫn gần như thẳng tắp. Bắt đầu từ Nam Vinh Hiền đến cửa đầm An Cư (chân đèo Hải Vân) hình thái đường bờ không còn thẳng tắp mà quanh co, lồi lõm do các mũi nhô granit Chân Mây Tây, Chân Mây Đông đâm ngang ra biển. Từ mũi Chân Mây Đông cho tới cửa đầm An Cư, đường bờ trở nên thẳng tắp, khôi phục lại hướng Tây Bắc – Đông Nam ban đầu.

Nếu đi từ Tây Bắc xuống Đông Nam, dễ dàng nhận thấy bề rộng dãy cồn đụn cát giảm từ 4.000-5.000m ở Điền Hương xuống còn khoảng 200-300m tại Thuận An, Hòa Duân, sau đó mở rộng trở lại đến 3.500-4.000m trên địa phận Vinh Giang, Vinh Hà. Khác với đoạn cồn đụn cát phía Bắc, cồn đụn cát từ cửa Vinh Hiền đến cửa đầm An Cư vừa phân bố đứt đoạn, lại vừa có bề rộng không đáng kể và biến đổi phức tạp. Bề rộng cồn đụn cát đoạn Vinh Hiền, Tư Hiền chỉ vào khoảng 100-300m. Từ Chân Mây Tây đến cửa đầm An Cư bề rộng cồn đụn cát mở rộng hơn, nhưng cũng không vượt quá 300-1.000m.

Cũng giống như bề rộng, độ cao cồn đụn cát cũng biến đổi liên tục, phức tạp theo không gian. Ở Điền Môn, Điền Lộc, độ cao đạt tới 20-25m, từ Điền Hòa đến Quảng Ngạn giảm xuống 10-15m, từ Quảng Công đến Hải Dương tăng cao trở lại đến 32-35m. Đoạn bờ từ phía Nam Thuận An đến Phú Diên là khu vực thấp nhất với độ cao từ 2-2,5m (Hòa Duân) đến 5-8m (Phú Diên). Từ Phú Diên đến cửa Vinh Hiền, độ cao cồn đụn cát ít có biến động lớn và dao động trong khoảng 5-12m. Đối với đoạn Vinh Hiền, Tư Hiền không những bề rộng mà độ cao cồn đụn cát chắn bờ cũng chỉ đạt tới 1-1,5m và luôn luôn biến động Từ mũi Chân Mây Tây đến cửa đầm An Cư, độ cao cồn đụn cát được nâng lên nhưng cũng không vượt quá 3-10m. Ngoài ra, bề mặt cồn đụn cát nói chung lồi lõm, gợn sóng phức tạp. Nơi nào cồn đụn cát cao nhất thì nơi đó mặt đất kém bằng phẳng nhất và cũng là nơi cát di động do gió vào phía đồng bằng hoặc đầm phá mạnh nhất. Tại đây, các đụn cát có cấu trúc bất đối xứng (Thai Dương): sườn Tây Nam (25-300) dốc hơn sườn Đông Bắc (5-150).

Tiếp nối đoạn bờ tích tụ dãy cồn đụn cát và tích tụ dãy cồn đụn cát xen kẽ mũi nhô granit ở phía Bắc (kéo dài trên 110km) là đoạn bờ biển mài mòn granit Hải Vân (Bãi Chuối). Dọc đoạn bờ này, không những bãi tích tụ cát, thềm biển mài mòn rất hẹp, phân bố không liên tục mà nhiều nơi đá tảng chồng chất, ngổn ngang từ chân đến lưng chừng sườn núi có hướng nghiêng ra biển (Bãi Chuối).

* Vùng biển ven bờ: Đối với Thừa Thiên Huế, vùng biển ven bờ cũng được đặc trưng bởi hai bộ phận: biển ven bờ tích tụ cát (Điền Hương – Lộc Hải) và biển ven bờ mài mòn granit Hải Vân.

Đối với đoạn bờ tích tụ cát, trong phạm vi 12 hải lý đáy biển ven bờ tương đối bằng phẳng và dốc thoải về trung tâm biển Đông. Trên bề mặt đáy biển khá thoải và bằng phẳng đó hầu như chỉ gặp lớp phủ trầm tích Đệ tứ, trong đó trầm tích biển hiện đại vùng biển ven bờ bao gồm bốn tướng chủ yếu: trầm tích bãi biển, trầm tích cửa sông delta (tam giác châu), trầm tích vịnh biển và trầm tích biển gần bờ.

Trầm tích bãi biển phổ biến nhất, phân bố gần như suốt chiều dài trên 100km bờ biển tích tụ. Đó là cát thạch anh màu vàng nhạt, xám trắng hạt trung (0,25-0,5mm), ít hơn có cát hạt thô (0,5-1mm) và cát hạt nhỏ (0,1-0,25mm). Trong cát chứa nhiều vỏ sò ốc, có nơi chứa inmenit…

Vùng biển sát ngoài cửa Thuận An, cửa Tư Hiền gặp trầm tích cát bột (0,05-0,1mm). Cửa sông delta dưới dạng các đê, đảo cát ngầm. Các đê, đảo cát ngầm thường thay đổi hình dạng, nhất là vào mùa mưa lũ lớn hoặc có bão, gió mùa Đông Bắc mạnh. Nguồn vật liệu tạo đê, đảo ngầm được sông đưa ra là chính. Tại vịnh Chân Mây, từ bờ ra xa khoảng 300-500m, lần lượt gặp cát hạt nhỏ, sau đó cát bột. Cát hạt thô, cát hạt trung màu vàng nhạt chỉ phân bố hạn chế ở cửa sông Bù Lu. Trầm tích vịnh biển cũng như trầm tích bãi biển đều do sóng, các dòng chảy ven bờ đưa từ ngoài khơi vào bờ.

Tiếp nối dải trầm tích bãi biển, trầm tích cửa sông delta, trầm tích vịnh biển gần bờ gặp ngay trầm tích đáy biển ven bờ. Trầm tích đáy biển ven bờ có thành phần chủ yếu gồm: cát hạt nhỏ, cát bột, bột, ít hơn có sét. Cát hạt nhỏ phân bố đến đường đẳng sâu 15m, còn từ độ sâu 15-20m trở lên gặp bột (0,05-0,1mm), bột (0,002-0,05mm), đôi nơi là sét (<0,002mm). Tuy vậy ở độ sâu khoảng 10m phía Đông Nam có cả cuội sỏi nữa.

Về phương diện địa mạo vùng biển ven bờ tích tụ cát thuộc thềm lục địa vịnh Bắc bộ. Từ bờ ra tới độ sâu 90m (vùng biển ven bờ) độ dốc đáy biển bình quân khoảng 0,0025. Điều đáng lưu ý là càng sát bờ, đáy biển càng dốc hơn. Đới cận bờ Bắc biển Thuận An có độ dốc đáy biển phổ biến 0,052, đường đẳng sâu 10m nằm xa bờ đến 100-2.000m. Nhưng từ độ sâu 90-150m đáy biển rất thoải với độ dốc bình quân 0,00075. Từ độ sâu trên 150m độ dốc đáy biển tăng cao trở lại. Trên bề mặt chung của đáy biển tương đối bằng phẳng nhưng thoải về trung tâm biển Đông, gần đây đã phát hiện một số dạng vi địa hình. Trước hết, ở phía ngoài cửa Thuận An có hai dãy cồn cát tích tụ cổ phân bố ở độ sâu 16-20m và 25-30m. Bên trong cồn cát có các lạch trũng nằm gần song song đường bờ. Thêm nữa, một lòng sông cổ rộng 300-500m, kéo dài 12km bắt đầu từ đường đẳng sâu 34m xuôi theo thềm lục địa. Trong khoảng độ sâu 90-100m còn tồn tại nhiều lạch trũng xâm thực cổ sâu từ 2-3m đến 9-10m.

Khác với vùng biển ven bờ hở tích tụ cát, trên bề mặt sườn bờ ngầm kế cận bờ mài mòn, khúc khuỷu granit Hải Vân, chủ yếu phát hiện thấy cát, có nơi chứa nhiều sỏi, cuội, thậm chí đá tảng. Trầm tích cát bãi biển cũng gặp ở đảo Sơn Chà. Ngoài các thành tạo cát, sỏi, cuội, tảng, ở đây còn phát triển cả trầm tích sinh vật dưới dạng rạn san hô rộng từ 10-20m đến 100-200m. Sườn bờ ngầm đoạn bờ khúc khuỷu Hải Vân nói chung ít bằng phẳng rất dốc. Độ dốc chung của đáy biển dao động trong giới hạn 0,035 – 0,176, thậm chí tới 0,287.

Nguồn: www.thuathienhue.gov

ve may bay hue
ve may bay hue Tour du lịch Huế trong ngày giá chỉ 250,000 VNĐ Tour Hue di Bach Ma

Hoàng Gia Hotel

Hoàng Gia Hotel tọa lạc ngay trung tâm thành phố Huế, nằm trên đại lộ Hùng Vương

Hoàng Gia Hotel tọa lạc ngay trung tâm thành phố Huế, nằm trên đại lộ Hùng Vương

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế. Tọa lạc ngay trung tâm thành phố với sân vườn thoáng mát

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế. Tọa lạc ngay trung tâm thành phố với sân vườn thoáng mát