Tư vấn du lịch Huế: Hotline: 0914.242.096 Mr Hòa

Trấn Bình đài (Mang cá nhỏ)

( Thứ bảy 28/07/2012 | Lượt xem: 3453 )

Du Lịch Huế - Nếu Hoàng thành và Tử Cấm thành đều nằm bên trong Kinh thành thì Trấn Bình đài tọa lạc bên ngoài tòa thành lũy to lớn ấy.

Căn cứ vào vị thế chiến lược của nó trong hệ thống kiến trúc phòng thủ Kinh thành Huế và một vài sự kiện kịch sử từng diễn ra ở đây, chúng ta thấy Trấn Bình đài đã giữ một vai trò tiền đồn thiết yếu đối với Kinh thành. Có người đã cho rằng Trấn Bình đài là cái “yết hầu” liên quan đến sự mất còn của Kinh thành về mặt quân sự và chính trị.

Trấn Bình đài nằm sát ngoài góc đông bắc của Kinh thành và cũng được xây dựng theo kiểu Vauban. Mặt bằng của nó có hình lục giác không đều. Theo sử sách của triều Nguyễn, Trấn Bình đài có chu vi 1.048m, tường thành cao 5,10m, dày gần 15m, phòng lộ chạy dọc theo ngoài chân tường thành rộng khoảng 7,50m, hào chung quanh rộng 32m và sâu 4,25m. Vì công trình kiến trúc thành lũy này hoàn toàn mang tính quân sự, cho nên bên trong phạm vi của nó không hề xây dựng một cung điện hoặc một công trình kiến trúc văn hóa hay dân sự nào. Về mặt võ bị, có thể nói rằng Trấn Bình đài là cái pháo đài thứ 25 của Kinh thành Huế, hay nói đúng hơn, đây là một thành phụ của Kinh thành. Hai thành chính và thành phụ chỉ cách nhau một đoạn hào chung. Bên trong thành phụ này, ngày xưa đã xây những bệ cao để đặt 3 dàn súng đại bác, và tất nhiên cũng có kho đạn (hỏa dược khố), điếm canh (để lính túc trực).

Muốn đi vào căn cứ quân sự này, người ta phải dùng một trong hai cửa thành: Trấn Bình môn và Trường Định môn. Cả hai cửa đều thuộc loại “ám đạo” (poterne), nghĩa là những cửa chỉ trổ xuyên qua thân tường thành, chứ không xây vọng lâu ở bên trên.

Có điều đáng lưu ý là Trấn Bình môn không nằm ở phạm vi của Trấn Bình đài, mà lại nằm một vị trí thuộc vòng tường thành của Kinh thành. Cửa này đươc trổ ra ở giữa đoạn thành nối hai pháo đài Bắc Định và Đông Bình (của Kinh thành) lại với nhau. Ngay trước mặt cửa là một chiếc cầu xây bằng đá và gạch bắc qua hào, dùng để nối liền mạch giao thông giữa hai địa phận của thành chính và thành phụ. Hiện nay vẫn còn tấm biển bằng đá thanh khắc ba chữ “Trấn Bình môn” gắn ở phía trên của vòm cửa.

Còn cửa Trường Định thì được trổ ra ở giữa hông phía nam Trấn Bình đài. Cửa này có kích thước nhỏ hẹp hơn so với các cửa của Kinh thành; lối đi chỉ rộng 2m và vòm cửa chỉ cao 3m. Cửa này được dùng cho quân lính phòng thủ ở thành phụ đi ra ngoài thành để phản kích trên những đoạn thành giai ở chung quanh nó và lân cận thuộc mé đông thành chính.

Dọc theo mặt trong của vòng thành phụ, có tất cả 6 hệ thống bậc cấp dùng để đi lên thượng thành. Mỗi hệ thống bậc cấp rộng 3,35m.

Có một điều đáng lưu ý nữa ở đây là các tác giả của Trấn Bình đài đã không xây dựng tường thành ở 2 cạnh phía tây và tây nam của nó, vì 2 lý do: một là, 2 cạnh này không có chức năng phòng thủ; hai là cần có sự thông thoáng để quân lính trên thành chính có thể quan sát và chế ngự một cách dễ dàng những điều bất trắc có thể xảy ra bên trong thành phụ.

Trấn Bình đài được xây dựng cùng thời với Kinh thành. Lúc đầu (1805), nó cũng đươc đắp bằng đất đào từ hào lên. Sau đó, từ cuối thời Gia Long đến giữa thời Minh Mạng, hai mặt của nó cũng đều được xây ốp bằng gạch.

Khi qui hoạch và xây dựng hệ thống thành quách ở Huế vào đầu thế kỷ XIX, vua Gia Long và các nhà kiến trúc bên cạnh nhà vua đã cân nhắc rất kỹ về vấn đề làm thêm cái thành phụ này ở sát nách Kinh thành. Tuy chỉ cách nhau bằng một đoạn hào chung, nhưng Trấn Binh đài cần thiết về mặt phòng thủ cho đến nỗi pháo đài Bắc Định ở góc đông bắc của thành chính không giữ thay được nhiệm vụ mà các nhà quân sự giao phó cho thành phụ này.

Bấy giờ, nếu có kẻ địch từ bên ngoài muốn tấn công Kinh thành thì phải đi bằng tàu thuyền vào hai cửa biển Thuận An và Tư Hiền, rồi ngược dòng sông Hương.Ở phía trước góc đông bắc của Kinh thành lại có đến hai nhánh của con sông ấy chĩa vào. Cần phải có thêm Trấn Bình đài để kiểm soát và chế ngự tất cả tàu thuyền lạ mặt xuất hiện trên hai nhánh sông đó, nhất là nhánh bên trái, nơi có giang cảng Bao Vinh tấp nập thương thuyền nội địa và quốc tế.

Khi mới lựa chọn vị trí và qui hoạch mặt bằng kiến trúc Kinh thành, có thể triều đình Gia Long đã muốn cho góc thành đó, tức là pháo đài Bắc Định, nằm càng gần khúc quẹo của đoạn sông Hương ở phía nam và tây nam làng Tiên Nộn càng tốt, cốt ý ngoài việc để cho chính Kinh thành kiểm soát trực tiếp thương cảng Bao Vinh, còn để cho hai mặt của góc thành đó được khúc sông uốn cong ấy che chở. Nhưng, muốn thiết lập một phần mặt bằng Kinh thành lên trên địa phận ấy thì, theo địa thế, mặt bằng tổng thể của tòa thành này sẽ có một hình dạng méo mó, không được tương đối vuông vức, cân xứng, và có thể mang một diện mạo khác, cũng như trục chính của nó có thể quay về một hướng khác so với những gì được hoạch định sau đó. Bởi vậy, cuối cùng, để bảo đảm tính thẩm mỹ và một số nguyên tắc kiến trúc của Kinh thành, các tác giả của nó đã quyết định xây thêm thành phụ Trấn Bình đài nằm doi ra ngoài góc đông bắc của thành chính.

Về danh xưng của cái thành phụ ấy, lúc đầu, dưới thời Gia Long, nó được đặt tên là Thái Bình đài. Và cái cửa từ Kinh thành đi qua đó được gọi là Thái Bình môn. Đến năm 1836, triều đình Minh Mạng đổi những tên ấy thành Trấn Bình đài và Trấn Bình môn. Nhưng, ngay từ khi mới xây dựng xong, cái thành phụ này đã được dân chúng địa phương gọi là “thành Mang Cá”, và sau đó thì gọi là “đồn Mang Cá”. Theo một nhà nghiên cứu người Pháp trước đây là Léopold Cadière thì sở dĩ nó được gọi như thế là vì bên trong phạm vi của thành này, có hai cái hồ nằm theo dạng chữ V trông giống như những cái mang của một con cá. Tuy nhiên, “mang cá” có lẽ là hình dạng tương tự của mặt bằng tổng thể tòa thành phụ này, vì đến khảo sát trên thực địa, không hề thấy dấu vết của hai cái hồ vừa nói.

Dù sao đi nữa, từ cuối thế kỷ XIX đến nay, người Huế cũng đã và đang sử dụng đến hai địa danh Mang Cá là Mang Cá Lớn và Mang Cá Nhỏ để chỉ hai địa phận khác nhau: một là phần đất Trấn Bình đài và hai là phần đất ở bên trong góc đông bắc của Kinh thành. Hai phần đất này đã bị triều đình nhà Nguyễn lần lượt nhường cho Pháp đóng quân từ hai thời điểm khác nhau: năm 1884 và năm 1886. Sự xuất hiện hai địa danh ấy liên quan đến một giai đoạn lịch sử.

Vì thấy rõ Trấn Bình đài là cái “cuốn họng” của Kinh thành, cho nên, trong quá trình xâm lấn chủ quyền của triều đình Huế, thực dân Pháp đã tìm cách chiếm hữu Trấn Bình đài kể từ sau vụ đánh chiếm Trấn Hải thành ở cửa biển Thuận An vào năm 1883. Một năm sau, vì yếu thế, triều đình nhà Nguyễn phải nhường Trấn Bình đài cho Pháp đóng quân theo tinh thần điều V của Hiệp ước Patenôtre (Giáp thân, 1884). Cho đến bây giờ, nó vẫn được gọi là “thành Mang Cá”. Nhưng, sau đó 2 năm (1886), Toàn quyền Paul Bert lại ép triều đình Đồng Khánh nhường thêm một khu đất ở bên trong góc đông bắc của Kinh thành để quân Pháp xây dựng thêm doanh trại, đồn bót, bệnh xá, nhà nguyện, v.v... Ngoài ra, họ còn xây một bức tường thành bằng đá và gạch khá cao để ngăn cách riêng biệt phần đất mà họ thủ đắc trong Thành Nội. Diện tích khu nhượng địa lần này lớn gấp bội phần so với lần trước. Do đó, để phân biệt sự khác nhau giữa hai địa phận ấy, nhân dân địa phương đã gọi Trấn Bình đài là Mang Cá Nhỏ và khu đất mới nhường thêm ở trong góc đông bắc của kinh thành là Mang Cá Lớn.

Nhìn chung về Trấn Bình đài, từ tổng thể đến các bộ phận kiến trúc, như cửa thành, mặt pháo đài, hông pháo đài, tường bắn, pháo nhãn, hào, phòng lộ, thành giai, kho đạn, điếm canh..., đều đã được hoạch định, tính toán và xây dựng một cách chu đáo, kỹ lưỡng và phù hợp với chức năng phòng vệ ở vị thế chiến lược hiểm yếu mà người ta giao phó cho nó. Do đó, trong một quyển sách của mình, tác giả Đào Trinh Nhất đã viết: “Trấn Bình đài là một nơi hiểm yếu của Kinh thành và rất có quan hệ về đường võ bị... Chỗ ấy có cái hình thế quanh co hiểm trở..., có đủ cả mọi sự cần dùng trong việc thủ thành và dụng võ. Triều đình ta lập ra chỗ đó để đóng quân, chứa khí giới, cốt để chống giữ Kinh thành, coi như là cuống họng của Kinh thành vậy”.

Nguồn: Phan Thuận An

ve may bay hue
ve may bay hue Tour du lịch Huế trong ngày giá chỉ 250,000 VNĐ Tour Hue di Bach Ma

Hoàng Gia Hotel

Hoàng Gia Hotel tọa lạc ngay trung tâm thành phố Huế, nằm trên đại lộ Hùng Vương

Hoàng Gia Hotel tọa lạc ngay trung tâm thành phố Huế, nằm trên đại lộ Hùng Vương

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế. Tọa lạc ngay trung tâm thành phố với sân vườn thoáng mát

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế. Tọa lạc ngay trung tâm thành phố với sân vườn thoáng mát