Tư vấn du lịch Huế: Hotline: 0914.242.096 Mr Hòa

Bình an tiếng mõ

( Thứ sáu 31/08/2012 | Lượt xem: 1565 )

Du Lịch Huế - Gọi ông Phạm Ngọc Dư (ở tổ 21, KV 6, phường Thuỷ Xuân, TP.Huế, Thừa Thiên - Huế) là “ông tổ” khai sinh ra nghề làm mõ – một pháp khí của nhà chùa - ở cố đô Huế cũng không có gì sai.

Bởi trước ông, cách đây 60 năm, ở Huế chẳng ai làm nghề này đúng nghĩa là nghề. Còn bây giờ, ông Dư là “đầu tàu” của một đại gia đình duy nhất có đến 12 người làm nghề tặng tiếng mõ bình an cho nhân thế .
Kỳ công đục mõ
Theo ông Dư, để hoàn thành một chiếc mõ phải trải qua nhiều công đoạn đòi hỏi tính tỉ mỉ, sự kỳ công và cả lòng đam mê. Trước tiên là khâu chọn gỗ. Gỗ làm mõ tốt nhất là gỗ mít. “Muốn biết gỗ xịn hay không, chỉ cần dùng đục thật bén “xả” (đẽo gỗ) thử nhát một. Nếu thịt gỗ láng bóng là được, còn thịt gỗ bị xước nên loại ngay.
Gỗ bị xước là do có cát trong thịt, sẽ rất khó đục đẽo, âm lại không hay” - ông kể. Sau khi đã chọn được gỗ, người thợ mõ tiếp tục công đoạn “xả” gỗ và lấy tiếng
Đục mõ vẫn là niềm say mê với ông Dư từ 60 năm qua. Ảnh: H.V.M

Ông Dư cho hay, quan trọng nhất chính là việc lấy tiếng cho mõ, bởi không gõ ra tiếng thì đó không phải là mõ.
Ông mô tả tường tận: “Dùng đục để moi ruột mõ, moi từ hai bên vào giữa, đến khi nào tạo thành đường rãnh thông nhau thì thôi. Tiếp đó, dùng lưỡi cưa xẻ một đường rãnh phía trước mõ gọi là “miệng” mõ. Moi ruột mõ phải đúng vị trí chính giữa. Tuyệt đối không được để lưỡi đục ăn vào phần thịt gỗ phía trước hoặc phía sau, nếu không chiếc mõ trở thành khúc củi nhóm lửa ngay. Thợ lành nghề chỉ cần ước lượng bằng mắt là có thể xác định được vị trí cần moi ruột chính xác đến từng cm”.
Chọn gỗ, xả gỗ và lấy tiếng xong, coi như đã hoàn thành đến 90% công việc làm mõ. Công đoạn hoàn thiện sau cùng chỉ mang tính tạo dáng cho chiếc mõ: Làm bóng, chạm trổ hoa văn lên bề mặt mõ và sơn màu.
Ông Dư cho rằng, công đoạn khó nhất, đòi hỏi sự tinh tuý của người thợ chính là khâu lấy tiếng cho mõ. Mõ làm cho chùa nam và chùa nữ, tuy cùng hình dáng, nhưng âm phải khác nhau. Vừa nói, ông Dư vừa lấy cái mõ làm cho chùa nam rồi gõ lên 3 tiếng “cúng cúng cúng” trầm ấm.
Đến mõ cho chùa nữ, ông cũng gõ 3 tiếng, nhưng lần này lại nghe “cốc cốc cốc” với âm kim, giòn và thanh. “Đi ngang qua một ngôi chùa, chỉ cần nghe tiếng mõ là biết đó là chùa nam hay nữ” - ông nói.
“Bí kíp”
Mãi đến cuối buổi trò chuyện, ông Dư mới lấy ra miếng gỗ nhỏ tròn như chiếc đũa nhưng ngắn hơn, treo trên tường nhà. Cụ bật mí, đó chính là bí quyết nghề nghiệp của đời mình. Miếng gỗ nhỏ có thể gọi bằng nhiều tên khác nhau, như: Miếng chêm, miếng gỗ chỉnh âm, miếng gỗ lấy tiếng.
Ông Dư giải thích: “Hồi trước, hễ moi ruột lấy âm không thành là phải bỏ đi chiếc mõ sắp hoàn thành. Tiếc đứt ruột không chịu nổi. Tui nghĩ mấy năm liền mới tìm ra bí quyết khắc phục là miếng chêm ni. Nó là bảo bối giúp tôi cứu sống hàng ngàn chiếc mõ đúng ra đã vứt bỏ”.
Ông Phạm Ngọc Dư (trái) và tác giả.

Nhấp cốc nước lá, ông chậm rãi kể về công dụng của nó: “Chiếc mõ nào không kêu chỉ cần đặt miếng chêm vào miệng, mõ sẽ kêu ngay. Muốn đặt miếng chêm chuẩn xác, ta dùng hai ngón tay bịt kín miệng lỗ đục moi ruột mõ, rồi dịch chuyển miếng chêm từ từ. Vừa di chuyển, vừa thử âm bằng cách gõ nhẹ ngón tay vào mõ. Khi nào âm phát ra chuẩn thì dừng lại và đánh dấu vị trí”.Sau khi tạm cố định miếng chêm, ông Dư dùng keo dán gỗ để cố định chắc chắn. Tiếp đó, dùng đục nhỏ khoét nhỏ miếng chêm, nên có tinh mắt đến mấy cũng không nhìn ra. Điều đặc biệt là miếng chêm này có thể quyết định được việc đó là mõ nam hay nữ, thông qua việc điều chỉnh vị trí.

Đại gia chế tác mõ

Kỳ công, tỉ mỉ để làm ra chiếc mõ, nhưng ông Dư cho biết, mỗi sản phẩm chỉ lãi từ 20.000 - 50.000 đồng, sau khi trừ đi mọi chi phí. “Lãi ít vậy, sao ông có thể gắn bó với nghề chừng ấy năm và đến giờ gần 80 tuổi vẫn còn làm?” - tôi hỏi. Ông Dư trầm giọng, quay người phanh chiếc áo cũ kỹ để lộ những vết thâm trên lưng, trả lời: “Phần tích gió thành bão, lấy công làm lãi để sống qua ngày. Phần vì đam mê. Làm mõ với gia đình tui không còn là nghề mà đã thành nghiệp mất rồi”.

Cũng bởi cái nghiệp mà đại gia đình ông Dư bây giờ có thêm 12 người gồm con trai, con gái, con rể và các cháu nội ngoại cùng làm nghề mõ. Ông nói, mới nhìn ai cũng tưởng nghề làm mõ như ông “việc nhẹ lương cao”, nhưng thật ra rất vất vả.

Ông vừa nói vừa cởi áo cho tôi xem những đốt sống lưng của mình bị chai sần, u nận. “Hậu quả của việc ngồi mấy chục năm nay đó. Tui có thằng con trai năm nay 53 tuổi, vừa bỏ nghề vì không chịu nổi đau lưng” - ông nói.

Điều ít ai ngờ tới là cơ sở sản xuất mõ của ông Dư nằm sâu trong một con hẻm nhỏ ngoằn nghèo, nhưng lại được đông đảo khách hàng không chỉ ở Huế, mà còn khắp nơi trong nước biết đến, thậm chí còn được xuất khẩu sang tận Đài Loan, Trung Quốc...

Cả nước mình, thậm chí ở nước ngoài không thiếu chi người làm mõ, nhưng mấy chục năm ni, gia đình tui mõ làm không kịp bán. Cứ làm ra để đó, alô cái là có người đến lấy sỉ mang đi hết” - ông tự hào.

Gắn với nghiệp làm mõ suốt mấy thập kỷ như vậy, nhưng khi được hỏi có kỷ niệm nào đáng nhớ trong đời không, ông Dư lại ngẩn người, tần ngần hồi lâu mới chậm rãi kể: “Mười lăm năm trước, có vị hoà thượng ở Quảng Trị vào đặt làm chiếc mõ trị giá 150.000 đồng. Hôm vào nhận mõ, sau khi thử âm, vị hoà thượng rút ví thưởng thêm cho tôi 50.000 đồng. Đó là lần đầu tiên trong đời tôi được khách hàng thưởng.

50.000 đồng lúc đó to lắm, nhưng với tui, nó không to bằng việc sản phẩm của tui được khách hàng tin tưởng, hài lòng. Đó là phần thưởng lớn nhất đối với người làm nghề như tui...” - ông Dư bộc bạch.

 

Nguồn: laodong.com.vn

ve may bay hue
ve may bay hue Tour du lịch Huế trong ngày giá chỉ 250,000 VNĐ Tour Hue di Bach Ma

Hoàng Gia Hotel

Hoàng Gia Hotel tọa lạc ngay trung tâm thành phố Huế, nằm trên đại lộ Hùng Vương

Hoàng Gia Hotel tọa lạc ngay trung tâm thành phố Huế, nằm trên đại lộ Hùng Vương

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế. Tọa lạc ngay trung tâm thành phố với sân vườn thoáng mát

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế. Tọa lạc ngay trung tâm thành phố với sân vườn thoáng mát