Tư vấn du lịch Huế: Hotline: 0914.242.096 Mr Hòa

Ông Phan… sứt mẻ

( Thứ sáu 12/10/2012 | Lượt xem: 1497 )

Du Lịch Huế - “Ông Phan sứt mẻ” là biệt danh mới của ông Hồ Tấn Phan - nhà nghiên cứu văn hóa nổi tiếng ở Huế - mà tôi vừa nghe được.

Với nhiều người, những chiếc bình vôi bể này là đồ bỏ đi, nhưng với ông Phan lại là “báu vật”. Ảnh: H.V.M

Biệt danh này gắn với cái “nghề” rất lạ và độc đáo của ông từ mười năm nay: Sưu tập đồ gốm cổ, phần lớn là đồ sứt mẻ - đồ bỏ đi dưới lòng sông Hương.

Nhà nghiên cứu Hồ Tấn Phan và tác giả.

“Nghề - chơi” chẳng giống ai

Cách đây gần 10 năm, lần đầu tiên tôi tìm đến nhà ông Hồ Tấn Phan ở đường Cao Bá Quát, thành phố Huế. Đó là một buổi chiều sau trận lụt lớn. Cảm giác của tôi lúc đó là “tá hoả”, vì quanh ông từ nhà ra vườn, chỗ nào cũng chất đống những kiệu, lu, mái, bình vôi, hũ, lọ, chén bát... lành có, vỡ có. Ông cười, khi thấy tôi tròn mắt ngạc nhiên: “Toàn là đồ trục vớt từ các dòng sông ở Huế lên cả, tuổi ít nhất cũng hai - ba trăm năm, nhiều nhất cũng hơn 2.000 năm. Trước giờ đồ quý toàn giấu kín trong nhà, bữa ni lụt ngập, sợ hư mới đem ra phơi nắng”.

Sau này mới biết đó là một “nghề - chơi”chẳng giống ai của ông. Tôi nói nghề - chơi là bởi ông quan niệm sưu tập đồ gốm là để phục vụ cho nghề nghiên cứu văn hóa của mình. Nhưng đó cũng là một thú chơi. Và trong lúc những người “có máu mặt” về đồ cổ Huế trước giờ chỉ chú trọng đến đồ men lam triều Nguyễn, thì ông lại đi mua toàn đồ gốm, mà phần lớn toàn là đồ bể, đồ bỏ đi. Ông cười giải thích: “Đồ men lam triều Nguyễn (phần lớn là đồ Trung Quốc) tuy sang trọng, nhưng xét về mặt nghệ thuật chưa phải là “đỉnh”, lại có tuổi đời ngắn và giá lại đắt. Trong khi ngược lại đồ gốm nói chung có tuổi gấp hàng chục lần, lại nói được nhiều chuyện”. Ông nhấn mạnh: “Có những bí ẩn về lịch sử, văn hoá trên vùng đất Thuận Hoá mà tui (và chắc chắn còn nhiều người khác) không thể thoả mãn với những câu trả lời trong sách vở. Nên tự mỗi người sẽ đi tìm cho mình một con đường riêng để tìm câu trả lời. Riêng tui, tui chọn cách tiếp cận với những gì tiền nhân sáng tạo ra để sử dụng trong đời sống, mà đồ dùng bằng gốm là phổ biến nhất”.

Đồ gốm sứt mẻ chất đống trong vườn nhà ông Phan. Ảnh: H.V.M


Theo ông Hồ Tấn Phan thì đồ gốm, mà cụ thể là những lu, kiệu, mái, lọ, hũ, bình vôi, chén, đĩa... là một hình ảnh rất quen thuộc, không thể thiếu và có sự gắn bó chặt chẽ với mỗi gia đình người Việt từ hoàng tộc cho đến cùng đinh, từ sinh, lão, bệnh, tử cho đến quan, hôn, tang, tế, ẩm thực... Những hiện vật còn sót lại là một miền ký ức mà qua đó, chúng ta có thể nhận biết được khá chính xác đời sống xã hội, văn hoá, kinh tế của từng giai đoạn. Bởi vậy ông tự nhận là “đống” đồ cổ của ông nếu quy ra tiền thì “không đáng một trinh”, nhưng ông lại nâng niu, trân trọng  từng món như “vàng ròng”.

Bộ sưu tập của ông Hồ Tấn Phan gồm hàng ngàn hiện vật lớn nhỏ, tạm thời được ông chia thành các loại chính: Đồ Chăm qua các thời kỳ, đồ Việt từ thế kỷ 14 đến nay, đồ Trung Quốc. Để có được một bộ sưu tập quy mô như bây giờ, ngoài dăm bảy cái lu, mái là “vốn liếng” của ông cha để lại, mấy chục năm qua, ông Hồ Tấn Phan đã bỏ ra rất nhiều công sức, tiền bạc và phải cố quên những thú vui thường nhật như càphê, thuốc lá, để lặn lội tìm mua “đồ vứt đi” ở khắp hang cùng ngõ hẻm, từ làng quê đến thành thị. Sau này, khi đã có tuổi, không thể “tung hoành” được như thời trẻ, ông đã xây dựng được cho mình một đội ngũ “cộng tác viên” là những người đi buôn ve chai, xíchlô, xe thồ, dân vạn đò. Ở đâu, lúc nào, nếu gặp những thứ mà ông cần, họ đều cẩn thận cất giữ và đem đến cho ông mà không một lời mặc cả. Trong số những hiện vật mà ông có được, một số lượng lớn là đồ trục vớt từ các lòng sông ở Huế từ sau năm 1975 cho đến nay (sông Hương, sông Bồ), ông mua được từ những người dân vạn đò. Ông gọi đó là một sự kiện vô tiền khoáng hậu. Bởi “trước đó tui chưa thấy ai làm (trục vớt cổ vật), còn sau này có muốn làm cũng không còn để mà làm” – ông nói.

“Tui chỉ là người ham đọc sách”

Cuộc đời ông sau hơn 75 năm - nếu được “phân lô” thì sẽ có rất nhiều ô hộc, và mỗi một ô hộc là một câu chuyện thú vị kể mãi không dứt, như “ông Phan – sách cổ”; “ông Phan – đồ sứt mẻ”; “ông Phan – nhà nghiên cứu văn hoá”...    
“Ôn (ông) ơi, con cần những thông tin tổng quát về mộc bản triều Nguyễn ngay bây giờ. Trời đất, tau có phải là cuốn bách khoa toàn thư điện tử, bấm cái là nhảy chữ ra liền mô mà mi nói cần gấp là có ngay. Nhưng mà con gấp lắm, giờ mà ôn không nói thì biết hỏi ai. Thôi được, mi chạy về đây, trong khi chờ mi về, tau lục tài liệu đọc lại để nói cho chính xác...”. Những gì vừa kể chỉ là một trong hàng trăm, hàng ngàn vấn đề đôi khi rất trời ơi mà những người làm báo ở Huế như chúng tôi đã “hành hạ” ông trong nhiều năm qua.

Chúng tôi gọi ông là “người gỡ rối đáng yêu”, bởi dù tuổi đã cao, lại có danh có phận đường hoàng, nhưng ông là nhà nghiên cứu có thể nói là duy nhất ở Huế mà các nhà báo có thể gặp bất cứ lúc nào, dù là ngày hay đêm. Vả lại, không chỉ trả lời những câu hỏi, giải đáp những thắc mắc, mà ông còn sẵn sàng cùng các nhà báo đi thực tế, kể cả xuống biển, lên rừng... khi được đề nghị kèm theo chút... năn nỉ (!). Bởi vậy, trong những lúc “trà dư tửu hậu”, chúng tôi thường đùa mà thật rằng : “Nếu một mai chẳng may ông mất đi, loại bập bõm về văn hoá, lịch sử như tụi mình chắc cũng “chết” theo, vì lúc đó biết ai mà hỏi?”   

Đáng yêu là vậy, nhưng cũng không ít lần ông làm thất vọng người đối diện, bởi họ tìm tới ông hỏi chuyện nọ chuyện kia, đôi khi là tìm một sự bảo chứng từ ba chữ “nhà nghiên cứu”, tuy nhiên câu trả lời của ông lại tưng tửng kiểu: “Chuyện này sử sách đã chép sờ sờ, về tìm đọc rồi cứ rứa mà chép lại, có chi mô mà bắt tau phải trả lời này nọ”. Nhiều người không biết tìm sách ở đâu, cầm lòng không đậu, ông lại đi lục sách rồi đọc cho họ chép, đồng thời không quên dặn: “Cái ni là sách nói, chớ không phải tui nói mô nghe, đừng có  nêu tên tui vô bài”.

Hỏi trong lúc với hầu hết các nhà nghiên cứu khác, một chữ họ nói ra, dù nói  y nguyên như sách nói thì đó cũng là kết quả của “sau nhiều năm nghiên cứu, tôi nhận thấy...”, nhưng với ông thì ngược lại? Ông cười: “Tui chỉ là một người ham đọc sách và may mắn được đọc nhiều sách nên biết, hiểu được nhiều chuyện thôi, chớ nghiên cứu nghiên keo chi nghe to tát dễ sợ. Ngay cả một người lẫy lừng như cụ Đặng Thai Mai mà trong các tác phẩm để lại của cụ cũng chỉ ghi rất khiêm tốn là “con đường học tập và nghiên cứu” mà thôi”.

Nguồn: laodong.com.vn

ve may bay hue
ve may bay hue Tour du lịch Huế trong ngày giá chỉ 250,000 VNĐ Tour Hue di Bach Ma

Hoàng Gia Hotel

Hoàng Gia Hotel tọa lạc ngay trung tâm thành phố Huế, nằm trên đại lộ Hùng Vương

Hoàng Gia Hotel tọa lạc ngay trung tâm thành phố Huế, nằm trên đại lộ Hùng Vương

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế. Tọa lạc ngay trung tâm thành phố với sân vườn thoáng mát

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế. Tọa lạc ngay trung tâm thành phố với sân vườn thoáng mát