Tư vấn du lịch Huế: Hotline: 0914.242.096 Mr Hòa

Cuộc đời lạ lùng của nghệ nhân phục chế nhà rường Huế

( Thứ tư 07/11/2012 | Lượt xem: 1826 )

Du Lịch Huế - Trong khi nhà rường ở Huế đang có xu hướng xuống cấp, “bốc hơi” từng ngày, thì ở thôn Thạch Căn (xã Phú Dương, huyện Phú Vang, TT- Huế) có một lão nông đã bước vào tuổi xưa nay hiếm vẫn ngày đêm lưu giữ, sưu tập và tìm cách phục chế nhà rường. Đó là nghệ nhân Nguyễn Màn.

Duyên phận phải chiều

Bước vào tuổi 78, nghệ nhân Nguyễn Màn đã có ngót 50 năm gắn bó với nghề phục chế nhà rường. Buổi đầu ông chỉ là một người thợ mộc đơn thuần, vì kế mưu sinh mà phải tha phương cầu thực khắp nơi. Những bước chân không mỏi trên đường mưu sinh với nghề mộc, qua mỗi miền đất, đã giúp ông thấy rõ không chỉ những ngôi nhà rường cổ kính ở Huế mà cả ở Hội An (Quảng Nam) đang mai một từng ngày. Ông tâm sự: “Những năm sau giải phóng, tui thấy ở phố Bao Vinh (Huế) nhiều ngôi nhà rường bị dỡ bỏ không thương tiếc; nhiều vì kèo tui tìm thấy trong lò đốt bánh mì mà xót lắm".

Từ nỗi trăn trở trước nạn “chảy máu” nhà cổ, tình yêu, sự say mê với nhà rường đến với ông lúc nào chẳng hay! Những năm sau ngày giải phóng, dù cuộc sống còn bộn bề khó khăn, ông vẫn lặn lội lên TP Huế, đi Quảng Nam vừa làm thêm, vừa tìm thầy học cách phục chế, đóng mới nhà rường. Nhiều lúc trong túi không còn lấy một xu, ông lại tạm gác niềm đam mê của mình để theo đuổi kế mưu sinh.

 Cuộc đời lạ lùng của nghệ nhân phục chế nhà rường Huế
Nghệ nhân Nguyễn Màn, người 50 năm gắn bó với nhà rường.

Khi đã có chút tiền ông lại đón xe đi tìm thầy học. Ông kể lại: Có lần nghe tiếng một nghệ nhân làm nhà rường có tiếng ở Kim Long (Huế), thế là tui tìm đến xin học. Thời đó, làm chi có xe máy mà đi như bữa nay. Hàng ngày, cơm nước xong xuôi tui phải cọc cạch trên chiếc xe đạp Phượng Hoàng cũ nát, đạp hơn 10km từ nhà lên Kim Long để tìm học. Nhìn tui gày gò, thầy học chân tình nói: “Cái nghề ni chỉ để “chơi” thôi, không có đam mê là không được. Học nghề mộc đóng nhà còn có đồng ra đồng vào".

Nhưng với tấm lòng thành và ý chí của mình, dần ông đã thuyết phục được thầy cho theo học. Không có tiền trả công thầy, mỗi tháng, ông Màn phải giấu vợ mang nửa bao lúa, cột sau xe làm “học phí”.

Thấm thoát được 3 năm, có nghề trong tay, ông lại bỏ vốn liếng tìm lên Bao Vinh, ra làng cổ Phước Tích, tìm vào Hội An để mua nhà rường mà các gia chủ dỡ bỏ. Thường những vì kèo, tấm trần, vách ván ông mua về chỉ để lấy “mẫu” vì đã mục ruỗng không sử dụng được nữa! Nghệ nhân Nguyễn Màn cho hay: “Một vì kèo có giá từ 100 đến 150 nghìn đồng. Bất cứ loại gỗ gì, nếu mình không mua gia chủ cũng đem nhóm củi hết. Mình không mua kịp thì không chừng đời này mãi không tìm thấy chúng nữa”.

Có những lúc gặp một cái kèo, cột hay tấm trần đã mục ruỗng nhưng vẫn còn lưu giữ được những hoạ tiết tài hoa, là tác phẩm tuyệt mỹ của một nghệ nhân khéo tay nào đó, ông Màn vẫn bỏ tiền túi ra mua để về nghiên cứu. “Nhiều lúc người ta nói mình “ấm đầu” khi bỏ tiền triệu mua về đống gỗ mục. Nhưng tui vẫn mặc kệ”, ông tâm sự.

50 năm cho một đam mê

Buổi đầu, do kinh phí còn nhiều khó khăn, ông phục chế lại những bộ phận của ngôi nhà rường rồi mang bán lại cho gia chủ trên thành phố Huế. Tuy vậy, ông tâm niệm: “Mình muốn duy trì nghề mới bán thôi, chứ cái nào mình đã thích thì dù giá cao mấy cũng không bán”. Chỉ tay về phía góc nhà, ông bảo: "Chú thấy đó, cái sập gụ ni là của một ông hoàng thời Nguyễn, tui dành dụm tiền suốt một năm trời mới mua lại được từ một tay buôn bán nhà rường. Bao nhiêu năm nay, tui đặt trước hương án, xem như một kỷ niệm của nghề, dù ai hỏi mua tui cũng không bán".

Suốt mấy chục năm trời, khi chưa có xưởng phục chế nhà rường, ông đi nhiều nơi sửa chữa rồi vận động gia chủ cố giữ lại những ngôi nhà cổ của tổ tiên mình, cái nào hư hỏng quá mới thay. Không chỉ tìm cách phục chế, ông còn không ngừng học hỏi về cách trang trí, cách tạo những chi tiết trên vì kèo của nhà rường. Ông tìm lên phố cổ Bao Vinh, ra Phước Tích, vào Quảng Nam xin gia chủ bắc thang trèo lên trần nhà, dùng giấy để vẽ lại những hoạ tiết trang trí. Tiền mua giấy, tiền chi phí đi lại được ông tích cóp hàng tháng trời mới đủ một chuyến đi. Có khi hết nhẵn tiền, phải ăn nhờ ở đậu trong nhà bạn.

Từ những tờ giấy vẽ vội trên trần nhà đã cho ông những tư liệu quý về nhà cổ. Bao nhiêu năm qua, ông vẫn giữ nó như những kỷ vật một thời bôn ba học nghề của mình. Có lần, vào Quảng Nam xin gia chủ vẽ các vì kèo, thấy tấm lòng ham học, bản tính thật thà, ông được người nhà giữ lại nuôi cơm, rồi giới thiệu các nhà rường khác trong phố cổ cho ông được học hỏi.

Ngồi trò chuyện, ông giở cuốn sổ tay chi chít những dòng chữ, úa màu thời gian, ông cho biết tên từng địa chỉ, từng ngôi nhà mà ông đã tìm đến trong 50 năm qua. Hơn thế, trong cuốn sổ với những dòng chữ đam mê đó ông còn cần mẫn ghi lại những cách phục chế, cấu trúc cùng cách trang trí nhà rường. Với tài năng và niềm đam mê của mình trong hàng chục năm qua ông cũng không còn nhớ rõ mình đã giúp bao nhiêu gia chủ phục chế, giữ lại ngôi nhà rường của tổ tiên mình.

Chạy dọc làng Dương Nỗ, nơi có thôn Thạch Căn hay lang thang đến miền đất của phủ chúa Kim Long xưa, những căn nhà rường nằm san sát, dậy hương mùi gỗ mới, mới biết hết được tấm lòng cũng như công lao của nghệ nhân Nguyễn Màn.

Có lần, một gia chủ ở làng cổ Phước Tích (huyện Phong Điền, TT- Huế) nhờ ông ra sửa lại căn nhà rường cổ đã mục ruỗng hết vì kèo. Không quản đường xa, đi xe đạp ra đến nơi thì trời đã quá trưa. Bắt tay vào việc, ngồi mày mò, chạm đục hết 3 ngày mới xong. Gia chủ đãi ông thật hậu, lại trả thêm tiền công, nhưng ông nhất quyết không lấy, chỉ lấy tiền chi phí mua gỗ.

 Thỉnh thoảng, dù tuổi đã cao, ông vẫn thích rong ruổi về những miền quê, thăm thú những ngôi nhà rường đã có bàn tay của ông góp phần giữ gìn cho gia chủ đến ngày hôm nay. Có lúc, trong chặng đường thiên lý, nhiều người nhớ đến ông, tạt qua nhà, mua ông bì trà, gói thuốc như là niềm tri ân đối với người thợ đã giúp gia đình mình giữ lại nếp nhà tươm tất của tổ tiên.

Với tài năng và kinh nghiệm của mình trong nhiều năm ông đã được Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế mời phục chế, bảo tồn nhiều công trình có giá trị như: Ngọ Môn, điện Thái Hoà, đình làng Dương Nỗ.Nói về cái tâm trong nghề, ông cho hay: “Nhận phục chế nhà rường là niềm đam mê của tui nên dù xa mấy mình cũng phải tới. Gia chủ người ta cần mình, mà cái cần của họ chính đáng lắm! Đôi lúc mình chịu thiệt một chút mà gia chủ giữ được căn nhà của tổ tiên thì cũng là điều nên làm”. Với sự khắc nghiệt của nghề, suốt dải đất miền Trung không có được mấy nghệ nhân đủ tâm, đủ tầm như ông.

Bảo tàng nơi xóm nhỏ

Tiếp chúng tôi, trong căn nhà chưa đầy 100m2 là cả một không gian cổ kính từ chiếc sập gụ, tấm cửa cho đến hương án. Trong căn nhà nhỏ của nghệ nhân Nguyễn Màn là cả một “bộ sưu tập” những kèo cột, vách ván, tấm trần mà ông đã sưu tập, phục chế, giữ gìn trong 50 năm qua.

Với nghệ nhân Nguyễn Màn, phục chế, sưu tập nhà rường là niềm đam mê bất tận. Ông xem những cấu kiện của nhà rường mà mình lưu giữ như những báu vật trong gia đình. Nó đã trở thành một thú chơi công phu chỉ dành cho những người đủ tâm, đủ tầm!



 Cuộc đời lạ lùng của nghệ nhân phục chế nhà rường Huế
Bảo tàng nơi xóm nhỏ của nghệ nhân Nguyễn Màn.

Căn nhà nhỏ nằm bên dòng Phổ Lợi của ông, trong nhiều năm qua còn là một điểm đến cho những du khách, những người có niềm đam mê tìm hiểu về nhà rường. Ở trong cái không gian nhỏ hẹp, còn nhiều khó khăn ấy là một “bảo tàng” sống động cho những ai muốn nghiên cứu, sưu tập về cấu trúc, không gian nhà rường ở Huế.

Để góp phần lưu giữ “hồn Huế” trên đất cố đô, nghệ nhân Nguyễn Màn đã truyền nghề cho 2 người con trai của mình. Ông còn đầu tư mở rộng xưởng phục chế nhà rường và nhận thêm 4 người học trò để truyền nghề. Họ là những người trẻ đang được ông gửi gắm, gìn giữ những giá trị truyền thống của cha ông.

Nguồn: VTC

ve may bay hue
ve may bay hue Tour du lịch Huế trong ngày giá chỉ 250,000 VNĐ Tour Hue di Bach Ma

Hoàng Gia Hotel

Hoàng Gia Hotel tọa lạc ngay trung tâm thành phố Huế, nằm trên đại lộ Hùng Vương

Hoàng Gia Hotel tọa lạc ngay trung tâm thành phố Huế, nằm trên đại lộ Hùng Vương

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế. Tọa lạc ngay trung tâm thành phố với sân vườn thoáng mát

Khách sạn Hoàn Kiếm - Huế. Tọa lạc ngay trung tâm thành phố với sân vườn thoáng mát