Tòa Thương Bạc tọa lạc bên bờ Nam sông Hương, bên ngoài cổng Thượng Tứ, là một di tích thuộc quần thể di tích cố đô Huế.

Lịch sử

Dưới triều Nguyễn, vua Minh Mạng cho xây dựng Cung Quán còn gọi là Công Quán tại phía Đông - Bắc kinh thành Huế, ở bên trong cửa Đông Bắc (cửa Kẻ Trài), trước mặt đồn Mang Cá là trụ sở để đón tiếp các sứ thần nước ngoài. Năm Tự Đức 28 (1875), do không muốn đón tiếp các sứ giả ngoại quốc trong khu vực Kinh Thành nên vua Tự Đức cho làm Thương Bạc Viện ^[1] tại vị trí mới, bên ngoài của Thượng Tứ (cửa Đông Nam)^[2], bao gồm nhiều công trình để tiếp đón các sứ thần và là nơi làm việc hàng ngày của các quan lo việc ngoại giao, đồng thời cũng để tiện việc đối phó với các đại diện của toà Khâm sứ Pháp.

Ngày 6 tháng 6 năm 1884, trên một chiếc tàu đậu giữa sông Hương, trước tòa Thương Bạc, đại diện nhà Nguyễn là các đại thần: Nguyễn Văn Tường, Phạm Thuận Duật, Tôn Thất Phan; đại diện Pháp là Đại sứ Patenôtre đã ký kết Hòa ước Patenôtre, còn gọi là Hòa ước Giáp Thân. Đây là hòa ước cuối cùng nhà Nguyễn ký với thực dân Pháp để công nhận sự đầu hàng của mình.

Sau ngày kinh đô Huế thất thủ (5 tháng 7 năm 1885), tướng Tôn Thất Thuyết đem vua Hàm Nghi chạy ra Tân Sở (Quảng Trị), tòa Thương Bạc không còn được dùng làm nơi đón tiếp các sứ giả nước ngoài nữa, mà lần lượt làm bản doanh của quân đội Pháp, tiếp đến làm phủ của các đại thần, làm trường Hậu Bổ, trường Uyên Bác và cuối cùng làm Viện Cổ học, trước khi nó bị bỏ hoang rồi sụp đổ dưới triều vua Bảo Đại.

Năm 1936, vua Bảo Đại cho phát hoang và dựng lên đó một tiểu đình, cách vị trí Thương Bạc Viện cũ^[3]khoảng 100m để ghi nhớ di tích ấy. Công trình này được xây bằng vật liệu mới như xi măng, sắt thép; mặt nền hình bát giác, mái chia 2 tầng lợp ngói lưu ly, cấu trúc thanh nhã, hài hòa với cảnh vật xung quanh. Nghệ nhân Nguyễn Văn Khả (Kiển Khả) là người nhận thầu công trình này.

Thi sĩ tiền chiến Ưng Bình Thúc Giạ Thị (1877-1961), cháu nội Tuy Lý Vương, nhân tới chơi tiểu đình Thương Bạc, nhớ chuyện ký hòa ước năm xưa (1884), có cảm tác một bài thơ luật mà thi sĩ Quách Tấn còn nhớ được bốn câu:

…Võng bác Thượng thơ ra trước bến,

Tàu ông Nguyên soái đậu ngoài khơi.

Giảng hòa mực ký xong hai chữ,

Bảo hộ cờ bay đã mấy đời!

Thương Bạc nhìn từ bờ bắc sông Hương

Chú thích

Tham khảo

• Quách Tấn, Bước lãng du, Nxb Trẻ, 1996, tr. 106-108.
• Nguyễn Đắc Xuân, Hướng dẫn thăm kinh thành Huế, Nxb Thuận Hóa, 1994, tr. 154.
• Tòa Thương Bạc trên trang web Trung Tâm bảo tồn di tích Cố đố Huế.
• Mục từ "Cung Quán" trong "Từ điển lịch sử Thừa Thiên Huế", Tiến sĩ Đỗ Bang chủ biên, NXB Thuận Hoá năm 2000, trang 559, dẫn nguồn tham khảo từ "Đại Nam nhất thống chí", bản Duy Tân, quyển 1, trang 81.

Du Lịch Huế (Theo http://vi.wikipedia.org)